Տեսություն

Հավասարաչափ շարժում շրջանագծով: Պտտման պարբերություն և հաճախություն
Կորագիծ շարժումը, որի դեպքում մարմնի հետագիծը շրջանագիծ է, կոչվում է շրջանագծային շարժում: 
Այն կորագիծ շարժումներից ամենապարզն է, ամենատարածվածը:
 
Animate_orbit.gifwheel_rotating.gif1322349151_default2.gif 
 
srocaqar.gif
 
 Ուղղագիծ շարժումները ժամանակի մեջ սահմանափակ են: Մինչդեռ շրջանագծային շարժումներն ինչքան ասես երկար կարող են տևել: Օրինակ՝ ժամացույցի սլաքների կետերը շարժվում են շրջանագծով նրա ողջ գոյության ընթացքում:
 
Ուշադրություն
Շրջանագծային շարժումն ունի ևս մեկ առանձնահատկություն, որով օժտված չեն ուղղագիծ շարժումները: Դա նրա պարբերականությունն է:
Պարբերական նշանակում է ժամանակի ընթացքում կրկնվող, իսկ այն ժամանակամիջոցը, որից հետո կրկնվում է տվյալ երևույթը, անվանում են պարբերություն:
 
Շրջանագծային շարժումը, որի դեպքում մարմինը շարժվում է հավասարաչափ, կոչվում է շրջանագծային հավասարաչափ շարժում:
Մարմինը շարժվում է հավասարաչափ, նշանակում է  նրա արագության մեծությունը հաստատուն է (\(v – cօnst\)), ուստի \(t\) ժամանակում նրա անցած ճանապարհը որոշվում է \( S = vt\) բանաձևով. 
 
Ուշադրություն
Ինչպես կամայական կորագիծ շարժման ժամանակ, այնպես էլ շրջանագծային շարժման դեպքում մարմնի ակնթարթային արագության ուղղությունը անընդհատ փոփոխվում է: Փորձը ցույց է տալիս, որ հետագծի յուրաքանչյուր կետում արագությունն ուղղված է այդ կետում հետագծին տարված շոշափողով:
Օրինակ
Ջրափոսում ավտոմեքենայի տեղապտույտ տվող անիվից պոկված ջրի կաթիլները  անիվից պոկվելու կետում թռչում են  նրա եզրագծին տարված շոշափողով: Սղոցով մետաղ կտրելիս արձակվող կայծերի հետագծերն էլ են նույնը՝ պոկվելու կետում շոշափողի ուղղությամբ (տե՛ս նկարները):
   Untitled22.png
ucm.gif
Ուշադրություն
Շրջանագծային շարժումն ունի ևս մեկ առանձնահատկություն, որով օժտված չեն ուղղագիծ շարժումները: Դա նրա պարբերականությունն է:
Դիցուք որևէ պահի մարմինը գտնվում է հետագծի \(A\) կետում և ունի \(v\) արագություն: Մեկ պտույտ կատարելուց հետո այն կրկին \(A\) կետում կլինի և դարձյալ կունենա \(v\) արագություն:
 Եթե մեկ պտույտ կատարելու ժամանակամիջոցը նշանակենք \(T\) տառով, ապա կստացվի, որ մարմնի շարժումը նույնությամբ կրկնվում է մասնավորապես յուրաքանչյուր \(T\) ժամանակամիջոցից հետո:
Պարբերական շարժումները բնութագրվում են  պարբերությամբ և հաճախությամբ:
Շրջանագծային հավասարաչափ շարժման պտտման պարբերություն
Այն ժամանակամիջոցը, որի ընթացքում շրջանագծային հավասարաչափ շարժում կատարող մարմինը կատարում է մեկ լրիվ պտույտ, կոչվում է պտտման պարբերություն:
Համաձայն սահմանման՝ պտտման պարբերությունը ժամանակամիջոց է, հետևաբար նրա չափման միավորը ՄՀ-ում  1 վայրկյանն է (\(1\) վ): 
Ուշադրություն
Այսպիսով, պտտման պարբերությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է \(N\) թվով պտույտներ կատարելու վրա ծախսված ժամանակը բաժանել պտույտների թվի վրա.
T=tN
 
Եթե հայտնի է պտտման \(T\) պարբերությունը և շրջանագծի \(r\) շառավիղը, ապա կարելի է որոշել մարմնի \(v\) արագությունը: Իրոք, \(T\) ժամանակում մարմինն անցնում է շրջանագծի երկարությանը հավասար՝  S=2πr ճանա
պարհ, որտեղ π 3,14 
Քանի որ շարժումը հավասարաչափ է, ապա մարմնի արագությունը՝ v=2πrT
Շրջանագծային հավասարաչափ շարժման պտտման հաճախություն
Ուշադրություն
Շրջանագծային հավասարաչափ շարժումը հարմար է բնութագրել պարբերությամբ այն դեպքերում, երբ պտտման պարբերությունը մեծ է ժամանակի միավորից:
Ուշադրություն
Երբ  պտտման պարբերությունը փոքր է ժամանակի միավորից, շրջանագծային հավասարաչափ շարժումը հարմար է բնութագրել պտտման հաճախությամբ` \(n\):    
Շրջանագծային հավասարաչափ շարժման պտտման հաճախություն կոչվում է կամայական ժամանակամիջոցում մարմնի կատարած պտույտների  \(N\) թվի և այդ ժամանակամիջոցի հարաբերությունը:
 n=Nt
 
 
 Միավորների ՄՀ-ում պտտման հաճախության միավոր է ընդունված այն հաճախությունը, որի դեպքում յուրաքանչյուր վայրկյանում մարմինը կատարում է մեկ պտույտ։ Այդ միավորը նշանակվում է այսպես. \(1/վ\) կամ վ1  (կարդացվում է` վայրկյանի մինուս մեկ աստիճան)։
Ուշադրություն

Համեմատելով պարբերության և հաճախության բանաձևերը՝ կտեսնենք, որ հաճախությունը պարբերության հակադարձ մեծությունն է.

n=1T

Աղբյուրները

Ս. Վ. Գրոմով , Ն. Ա. Ռոդինա,  Ֆիզիկա-8, հանրակրթական դպրոցի դասագիրք ( I, II, III և V գլուխների հեղինակ Ա. Մամյան); Երևան, Անտարես -2014 թ.