Տեսություն

Կորագիծ շարժում
Բնության մեջ և տեխնիկայում առավել հաճախ հանդիպում են շարժումներ, որոնց հետագծերը ոչ թե ուղիղներ են, այլ կոր գծեր: 
Շարժումները, որոնց հետագծերը տվյալ հաշվարկման համակարգում կոր գծեր են կոչվում են կորագիծ շարժումներ:
Օրինակ
Երկնային մարմիններն ու արհեստական արբանյակները, մեքենաների ու մեխանիզմների մասերը, գետերի ջրերը, մթնոլորտի օդը կատարում են կորագիծ շարժում:
ZV4pAg (1).gif
 
Կորագիծ շարժման դեպքում էլ \(t\) ժամանակում մարմնի կատարած S տեղափոխությունը գտնելու համար մարմնի շարժման հետագիծը մտովի բաժանում ենք այնքան փոքր մասերի, որ նրանցից յուրաքանչյուրում մարմնի շարժումը հնարավոր լինի համարել ուղղագիծ և հավասարաչափ:
 
Եթե այդ փոքր տեղամասերում տեղափոխությունները նշանակենք ΔSi, ապա մարմնի կատարած լրիվ տեղափոխությունը հավասար կլինի այդ փոքր տեղափոխությունների վեկտորական գումարին:
  
154.png
 
S=ΔS1+ΔS2+...+ΔSn
Եթե որոշենք փոքր տեղափոխություններից յուրաքանչյուրը, ապա կորոշվի S-ը:
 
Փոքր ΔS տեղափոխությունը ներկայացնենք հետևյալ տեսքով.
 
ΔS=ΔSΔtΔt,
 
որտեղ Δt-ն ΔS փոքր տեղափոխությունը կատարելու շատ փոքր ժամանակամիջոցն է: 
 
ΔS/Δt հարաբերությունը մարմնի շարժման միջին արագությունն է՝ [t,t+Δt] ժամանակամիջոցում, ուստի եթե Δtանվերջ փոքր է, ապա այս հարաբերությունը կլինի ակնթարթային արագությունը ժամանակի \(t\) պահին.
 
V=ΔSΔt
 
Յուրաքանչյուր տեղամասում մարմնի կատարած տեղափոխությունները կարող ենք հաշվել
 
ΔS1=V1Δt1,ΔS2=V2Δt2...ΔSn=VnΔtn բանաձևերով,
 
որտեղ V1,V2,...Vn-ը համապատասխանաբար՝ առաջին, երկրորդ, ... \(n\)-րդ փոքր տեղամասերում մարմնի շարժման ակնթարթային արագություններն են:
 
Մարմնի տեղափոխությունը ամբողջ շարժման ընթացքում կլինի՝
 
S=V1Δt1+V2Δt2+...+VnΔtn

Ակնթարթային արագության սահամանումից հետևում է, որ արագության վեկտորի ուղղությունը հետագծի յուրաքանչյուր կետում համընկնում է այդ կետով անցնող ΔS փոքր տեղափոխության ուղղության հետ, այսինքն.
Հետագծի յուրաքանչյուր կետում ակնթարթային արագությունն ուղղված է հետագծին այդ կետում տարված շոշափողի երկայնքով:
Օրինակ
Դիտելով սրոցաքարին սեղմած պողպատե ձողից պոկվող կայծերի կամ մեքենայի տեղապտույտ տվող անիվից պոկված ցեխաջրի հետագծերը` կարելի է համոզվել դրանում:
image008.jpg
 
Քանի որ Δt-ն ենթադրվում է այնքան փոքր, որ այդ ընթացքում մարմնի շարժումը կարելի է համարել ուղղագիծ և հավասարաչափ, ապա այդ ընթացքում մարմնի անցած ΔS ճանապարհը կհամընկնի ΔS տեղափոխության մոդուլի հետ, իսկ ակնթարթային արագության մոդուլը՝

V=ΔSΔt տրանսպորտային արագության, որն էլ հենց ցույց է տալիս արագաչափը:
 
Համապատասխանաբար մարմնի անցած ճանապարհը ամբողջ շարժման ընթացքում հավասար կլինի.
 
S=ΔS1+ΔS2+...+ΔSn=V1Δt1+V2Δt2+...+VnΔtn
 
Կորագիծ շարժման ժամանակ մարմնի արագությունը անընդհատ փոխվում է: Եթե նույնիսկ արագության մեծությունը հաստատուն է, փոխվում է նրա ուղղությունը և հետևաբար կորագիծ շարժվող մարմինն ունի արագացում:
Այն վեկտորական ֆիզիկական մեծությունը, որը հավասար է անվերջ փոքր ժամանակամիջոցում արագության կրած փոփոխության և այդ ժամանակամիջոցի հարաբերությանը, կոչվում է ակնթարթային արագացում կամ պարզապես արագացում:
a=ΔVΔt, որտեղ Δt-ն շատ փոքր ժամանակամիջոց է:

Սահմանումից բխում է, որ արագացումը վեկտորական մեծություն է: Այն ունի արագության փոփոխության ուղղությունը, այսինքն` ուղղված է հետագծի գոգավորության կողմը:
 
Արագացման մոդուլը ցույց է տալիս, թե ինչքան արագ է փոխվում մարմնի արագությունը: Արագացման մոդուլը չափող սարքը կոչվում է ակսելերոմետր:
  
 CX-9 (15) 2400x1500.jpg
 
Արագացումն ի հայտ է գալիս բոլոր այն շարժումներում, որոնց ժամանակ մարմնի արագության վեկտորը փոփոխվում է, ընդ որում այդ փոփոխությունը կարող է պայմանավորված լինել կամ նրա մեծության, կամ ուղղության և կամ էլ երկուսի միաժամանակյա փոփոխությամբ:
  • Եթե փոխվում է միայն արագության մեծությունը, ապա մարմինը կատարում է ուղղագիծ անհավասարաչափ շարժում:
  • Եթե փոխվում է միայն արագության ուղղությունը, ապա մարմինը կատարում է կորագիծ հավասարաչափ շարժում:
  • Եթե փոխվում է արագության և՜ մեծությունը, և՜ ուղղությունը, ապա մարմինը կատարում է կորագիծ անհավասարաչափ շարժում:
Աղբյուրները
Ֆիզիկա 10; Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան; Երևան 2017 թ., էջ 62-63