Տեսություն

Արդեն գիտենք երկարության չափման միավորները, օրինակ՝
մմ,սմ,դմ,մ,կմ
 
Գիտենք նաև հարթ պատկերների մակերեսների չափման միավորները, օրինակ՝
մմ2,սմ2,դմ2,մ2,կմ2
 
Տարածական մարմինների դեպքում չափում են նաև ծավալը  և դրա համար պետք են համապատասխան չափման միավորները:
 
Որպես ծավալի չափման միավոր ընդունում են այն խորանարդի ծավալը, որի բոլոր կողերը հավասար են  \(1\)  երկարության չափման միավորի:
Tilpums1.png
մմ3,սմ3,դմ3,մ3,կմ3
 
Արտասանում ենք այսպես՝ խորանարդ միլիմետր, խորանարդ սանտիմետր, խորանարդ դեցիմետր, խորանարդ մետր, խորանարդ կիլոմետր:
 
1կմ3=1000000000մ31մ3=1000դմ3=1000000սմ31դմ3=1000սմ31սմ3=1000մմ3
Հեղուկների ծավալները չափելիս հաճախ, որպես չափման միավոր օգտագործում են լիտրը:
1լ=1000սմ3=1դմ3
 
Եթե չափում ենք ուղղանկյունանիստի ծավալը, ապա պետք է պարզենք, թե քանի՞ փոքր (միավոր) խորանարդ է տեղավորվում նրա մեջ:
Օրինակ
Դիցուք ուղղանկյունանիստի հիմքում  \(3 \) սմ և \(4\) սմ կողմերով ուղղանկյուն է: Այդ ուղղանկյունը ծածկելու համար պետք է  \(3·4 = 12\)  հատ փոքր քառակուսի: Նրանք ծածկում են ուղղանկյունանիստի առաջին շերտը:
 
Suns6.png
Tilpums2.png
 
Ուղղանկյունանիստի բարձրությունը որոշում է, թե քանի՞ շերտ պիտի ծածկել:
 
Tilpums3.png
Suns2.png
 
Եթե բարձրությունը  \(3\)  սմ է, ապա ուղղանկյունանիստն ունի \(3\) շերտ: Արդյունքում, ամբողջ ուղղանկյունանիստը լցնելու համար ընդամենը պետք է  \(3·3·4 = 36\)  փոքր խորանարդ: Սա նշանակում է, որ ուղղանկյունանիստի ծավալը  \(36 սմ³\) է:
Տեսանք, որ իմանալով խորանարդի երեք կողերը՝ չափումները, կարողանում ենք հաշվել ուղղանկյունանիստի ծավալը:
Դիցուք \(a \)-ն, \(b \)-ն և \(c \)-ն ուղղանկյունանիստի չափումներն են, ապա ուղղանկյունանիստի ծավալը կարելի է հաշվել \(V = a·b·c\) բանաձևով: 
Աղբյուրները
Բ. Նահապետյան, Ա. Աբրահամյան, Մաթեմատիկա 5-րդ դասարան, Մակմիլան-Արմենիա, 2006: