Տեսություն

Կորագիծ հավասարաչափ արագացող շարժում: Հորիզոնական ուղղությամբ նետված մարմնի շարժումը
Հավասարաչափ արագացող շարժման՝ V=V0+at հավասարումից հետևում է, որ եթե մարմնի սկզբնական արագության ուղղությունը չի համընկնում արագացման վեկտորի ուղղության հետ, ապա ժամանակի ընթացքում արագության ուղղությունն անընդհատ փոփոխվում է, այսինքն մարմինը կատարում է կորագիծ շարժում:
Կոր գծով հաստատուն արագացմամբ շարժումը կոչվում է կորագիծ հավասարաչափ արագացող շարժում:
Մարմինների ազատ անկումը՝ g=const արագացմամբ, հավասարաչափ արագացող շարժում է, ուստի եթե մարմնի սկզբնական արագության ուղղությունը չի համընկնում ուղղաձիգի հետ, որով ուղղված է ազատ անկման արագացումը, ապա այն կատարում է կորագիծ հավասարաչափ արագացող շարժում:
 
Այդպիսի սկզբնական արագություն ստացած մարմնի մասին ասում են, որ այն նետված է հորիզոնի նկատմամբ անկյան տակ:
Օրինակ
Երբ մարզիկը հրում է գունդը, նետում սկավառակը կամ նիզակը, նա այդ առարկաները նետում է հորիզոնի նկատմամբ անկյան տակ:
 
 
Մարմինը կարող է նետված լինել նաև հորիզոնական ուղղությամբ, երբ նրա սկզբնական արագությունն ուղղաձիգի հետ կազմում է ուղիղ անկյուն:
Օրինակ
Այդպիսի շարժում են կատարում ինքնաթիռից արձակված արկը, վոլեյբոլիստի նետած գնդակը և այլն: 

 
Դիտարկենք \(H\) բարձրությունից, հորիզոնական ուղղությամբ V0 սկզբնական արագությամբ նետված մարմնի ազատ անկումը:
 
1-58.png
 
Քանի որ ազատ անկումը հավասարաչափ արագացող շարժում է, որի արագացումը g է, ապա մարմնի շարժման հիմնական կինեմատիկական հավասարումներն ունեն հետևյալ տեսքը.
 
V=V0+gt(1)S=V0t+gt22(2)
 
Ստացված հավասարումները վկայում են այն մասին, որ մարմինը միաժամանակ մասնակցում է երկու անկախ շարժումների. 
  
հորիզոնական ուղղությամբ այն տեղափոխվում է V0 հաստատուն արագությամբ,  
 
ուղղաձիգ ուղղությամբ` առանց սկզբնական արագության ազատ անկում է կատարում:
 
Դրանում կարելի է համոզվել փորձով: Եթե հատուկ սարքի միջոցով միաժամանակ ազատ թողնենք \(A\) գնդիկը և հորիզոնական ուղղությամբ նետենք \(B\) գնդիկը և անկումը նկարենք հավասար ժամանակամիջոցներից հետո, ապա ստացված նկարների ուսումնասիրությունը ցույց կտա, որ նրանք ժամանակի ցանկացած պահին գտնվում են նույն բարձրության վրա և միաժամանակ են ընկնում հատակին:
 
\(\)
\(\)
 
Մարմինը հասնում է գետնին այն պահին, երբ ուղղաձիգ ուղղությամբ տեղափոխվում է \(H\)-ով: Հետևաբար թռիչքի t0 ժամանակի համար կստանանք.
 
H=gt022 \((3)\)
 
որտեղից անկման t0 ժամանակը կլինի.
 
t0=2Hg \((4)\)
  
Նետման տեղից հորիզոնական ուղղությամբ մարմնի անցած \(L\) հեռավորությունն անվանում են հեռահարություն:
t0 ժամանակում մարմինը հորիզոնական ուղղությամբ տեղափոխվում է V0t0-ով, ուստի հեռահարությունը հավասար է`
 
L=V0t0=V02Hg \((5)\)
 
\((1)\) հավասարումից երևում է, որ ժամանակի ցանկացած պահին արագության վեկտորը հավասար է հորիզոնական ուղղված՝ V0 վեկտորի և ուղղաձիգ դեպի ներքև ուղղված՝ g \(t\) վեկտորի գումարին:
 
1-59.png
 
Ուրեմն գետնին ընկնելու t0 պահին արագության մոդուլը հավասար կլինի.
 
V=V02+g2t02 \((6)\)
 
Հորիզոնի հետ արագության վեկտորի կազմած α անկյունը, (շարժման ուղղությունը) հեշտությամբ կարելի է գտնել նկարում պատկերված վեկտորական եռանկյունուց.
 
tgα=gt0V0 \((7)\)
 
որտեղից`
 
α=arctggt0V0 \((8)\)
 
Թե ինչպիսին է հետագծի տեսքը, երևում է փորձից, սակայն այն կարելի է ստանալ անալիտիկ եղանակով, օգտվելով շարժման նկարագրման կոորդինատային եղանակից:
 
pic550.png
 
Կոորդինատային առանցքների գծագրում պատկերված ընտրության դեպքում մարմնի \(x\) և \(y\) կոորդինատների կախումը ժամանակից կունենան հետևյալ տեսքը.
 
x=V0t(9)y=Hgt22(10)
 
\((9)\) հավասարումից \(t\)-ն արտահայտելով \(x\)-ի միջոցով և տեղադրելով \((10)\) հավասարման մեջ կստանանք հետագծի հավասարումը.

y=g2V02x2H \((11)\)
 
Ստացված հավասարումը ցույց է տալիս, որ հորիզանական ուղղությամբ նետված մարմնի հետագիծը պարաբոլ է, ավելի ճիշտ` պարաբոլի աջ ճյուղն է, որի գագաթը գտնվում է \((O; H)\) կետում:
 
tewrt.jpg 
Աղբյուրները
Ֆիզիկա 10; Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան; Երևան 2017 թ., էջ 71-74
http://ru.solverbook.com/my_images/pic551.png
http://www2.phy.ilstu.edu/~marx/wwphysics/Images/HW2.jpg