Տեսություն

Մարմնի դիրքը տարածության մեջ: Շառավիղ վեկտոր
Եթե հաշվարկման մարմինն ընտրված է, ապա մարմնի դիրքը կարելի է տալ հետևյալ եղանակներից մեկով` կոորդինատային, վեկտորական կամ բնական:

Կոորդինատային եղանակի դեպքում մարմնի դիրքը որոշելու համար հաշվարկման մարմնի հետ կապում են ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատական համակարգ, այսինքն՝ հաշվարկման մարմնի որևէ \(O\) կետով տանում են կոորդինատների երեք փոխուղղահայաց առանցքներ` \(OX\), \(OY\) և \(OZ\):
 
Եթե մարմինը շարժվում է տարածության մեջ, նրա ցանկացած \(M\) կետի դիրքը որոշվում է \(x\), \(y\) և \(z\) կոորդինատներով, որոնք այդ կետի հեռավորություններն են \(YZ\), \(XZ\) և \(XY\) հարթություններից` վերցրած համապատասխան նշաններով (Նկ.\(1\)):

1-09.png
                                                         Նկ. 1 
 
Եթե մարմինը շարժվում է հարթության մեջ, նրա դիրքը միարժեքորեն որոշվում է երկու կոորդինատների, օրինակ` \(x\)-ի և \(y\)-ի միջոցով, ընդ որում \(x\)-ը` \(M\) կետի հեռավորությունն է \(OY\) առանցքից, իսկ \(y\)-ը` \(OX\) առանցքից` վերցրած համապատասխան նշաններով (Նկ.\(2\)):  

1-10.png
                                                         Նկ. 2
 
Եթե մարմինը շարժվում է ուղիղ գծի երկայնքով, ապա կոորդինատային առանցքներից մեկն ուղղելով նրա շարժման ուղղությամբ՝ մարմնի դիրքը ցանկացած պահին կարելի է որոշել մեկ կոորդինատով՝ օրինակ \(x\)-ի միջոցով (Նկ\(.3\)):
 
1-11.png
                                                       Նկ. 3

Վեկտորական եղանակի դեպքում մարմնի դիրքը տրվում է շառավիղ-վեկտորի միջոցով:
\(M\) կետի շառավիղ-վեկտոր՝rկոչվում է հաշվարկման սկիզբն այդ կետին միացնող վեկտորը:
Եթե հայտնի է մարմնի դիրքի r շառավիղ-վեկտորը, այսինքն՝ նրա մեծությունը և ուղղությունը, ապա մարմնի դիրքը կորոշվի միարժեքորեն:
 
Ունենալով մարմնի դիրքի շառավիղ-վեկտորը՝ կարելի է որոշել նրա \(x\), \(y\) և \(z\) կոորդինատները և հակառակը:
 
1-12.png
                                                       Նկ. 4
 
Օրինակ` եթե մարմինը շարժվում է հարթության վրա և հայտնի են \(M\) կետի շառավիղ-վեկտորի \(r\) երկարությունն ու \(OX\) առանցքի հետ կազմած ϕ անկյունը (Նկ.\(4\)), ապա այդ կետի կոորդինատները կորոշվեն՝ x=rcosϕ, y=rsinϕ հավասարումներով:

1-13.png
                                                         Նկ. 5
 
Եվ հակառակը՝ եթե հայտնի են \(M\) կետի \(x\) և \(y\) կոորդինատները, ապա կարելի է որոշել նրա շառավիղ-վեկտորի \(r\) երկարությունը և \(OX\) առանցքի հետ կազմած ϕ անկյունը՝ r=x2+y2, ϕ=arctgyx հավասարումներով:
Աղբյուրները
Ֆիզիկա 10; Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան; Երևան 2017 թ., էջ 28-33