Տեսություն

Ջուրը համընդհանուր լուծիչ է:
Ջուրն ակտիվ քիմիական միացություն է և փոխազդում է մեծ թվով նյութերի հետ։ Այդ փոխազդեցություններից ամենահանրահայտն ու տեսանելին ջրում նյութերի լուծվելն է։ Ջրում լուծվում են բազմաթիվ նյութեր՝ գտնվելով  և պինդ, և հեղուկ, և գազային ագրեգատային վիճակներում՝ առաջացնելով այսպես կոչված լուծույթներ:
 
images.jpg                images (8).jpg              download (2).jpg
պղնձարջասպի լուծվելը ջրում      գինու սպիրտի լուծվելը ջրում              գազավորված ջուր
  
Դիտարկենք շաքարի լուծվելը ջրում.
 
Շաքարի կտորը ջրի մեջ գցելիս նկատում ենք, որ կտորը աստիճանաբար փոքրանում է և կարծես անհետանում, այնինչ հեղուկը միանգամայն թափանցիկ ու միատարր է մնում։ Այդ հեղուկում, թերևս միայն քաղցր համն է շաքարի առկայությունը վկայում։ Լուծված նյութը բացահայտվում է ջրի գոլորշացմամբ, որից հետո սպիտակ բյուրեղային նյութ է մնում` նույն շաքարը։
 
images (6).jpg        
շաքարի լուծվելը ջրում
 
stakan-vody.jpg
 շաքարի թափանցիկ լուծույթը    
 
ledentsi-na-palochke-2-e1456692747700-600x378.jpg
 շաքարի լուծույթից ջրի գոլոշիացումը
 
Նշանակում է շաքարը ջրում մանրանում է ու հեղուկի ողջ ծավալում հավասարաչափ բաշխվում, այսինքն՝ վերանում է շաքարի բյուրեղների ու ջրի միջև բաժանման սահմանը, ինչն էլ հենց լուծման գործընթացն է։ Որպես արդյունք մնում է համասեռ թափանցիկ հեղուկը՝ լուծույթը։ Ներկայացված օրինակում շաքարը լուծվող նյութն է, ջուրը՝ լուծիչը, իսկ լուծույթը լուծիչի ու լուծվող նյութի համասեռ խառնուրդն է։
Նման պատկերացումը բխում է լուծույթների վերաբերյալ ֆիզիկական տեսությունից, ըստ որի՝ լուծման պատճառը դիֆուզիան է, այսինքն՝ լուծվող նյութի մասնիկների ներթափանցումը լուծիչի միջմոլեկուլային տարածությունները։
Սակայն լուծման գործընթացը զուտ ֆիզիկական երևույթ չէ, քանի որ լուծույթի հատկություններն ու լուծույթի բաղադրամասերի հատկությունները չեն համընկնում։ Լուծումը բնութագրվում է նույն հատկանիշներով, որոնք բնորոշում են քիմիական ռեակցիաների ընթացքը, ջերմության անջատում կամ կլանումը, գույնի ու ծավալի փոփոխությունը և այլն։ Բացի այդ, ջրային լուծույթներին բնորոշ է յուրօրինակ մի հատկանիշ՝ ջրի ու լուծվող նյութերի քիմիական փոխազդեցության (այսպես կոչված հիդրատացման) արգասիքների` հիդրատների առաջացումը:
Հիդրատները ջրային լուծույթներում գոյություն ունեցող, փոփոխական բաղադրությամբ, ջրի հետ նյութի առաջացրած միացություններն են։
Հիդրատացման երևույթի ապացույցն աղերի պինդ բյուրեղահիդրատների առաջացումն է, որոնց բաղադրությունում առկա է, այսպես կոչված բյուրեղաջուրը։
 
Աղերի բյուրեղահիդրատների օրինակներ՝
 
images (4).jpg
դառը կամ անգլիական աղ՝ 
       MgSO47H2O
 
images (3).jpg
               գիպս՝
      CaSO42H2O
 
images (4).jpg
          երկաթարջասպ՝
        FeSO47H2O
 
Դիտարկենք պղնձի սուլֆատի բյուրեղահիդրատի ստացումը և հաշվարկով որոշենք դրա բաղադրությունը՝
\(20\) մլ  ջրի մեջ լուծենք \(3,2\) գ պղնձի սուլֆատ (CuSO4), որն սպիտակ բյուրեղային նյութ է։ Կստացվի երկնագույն միատարր հեղուկ, որը հախճապակե թասի մեջ լցնենք ու գոլորշիացնենք։ Կստանանք երկնագույն գեղեցիկ բյուրեղներ։
 
download.jpg
  պղնձի սուլֆատ
 
 
images (1).jpg
պղնձի սուլֆատի ջրային
              լուծույթ
 
images (2).jpg 
պղնձի սուլֆատի լուծույթից
     ջրի գոլորշիացում
 
images.jpg
պղնձի սուլֆատի լուծույթի
գոլորշիացումից ստացված 
           բյուրեղներ
 
Եթե այդ բյուրեղները կշռենք, ապա կհամոզվենք, որ դրանց գումարային զանգվածը 5 գ է։
 
Որոշենք այդ բյուրեղների բաղադրությունը ըստ հետևյալ հաշվարկի՝
 
Նկատի ունենալով, որ \(M \)(CuSO4) \(=\)\(160 \)գ/մոլ, իսկ \( m \)(CuSO4) \(= \)\(3,2\) գ  
 
1.որոշենք պղնձի սուլֆատի նյութաքանակը ՝
 
 \(n \)(CuSO4) \(=  3,2 գ ։ 160 \)գ/մոլ \(= 0,02 \)մոլ:
 
2.Որոշենք ջրի զանգվածը բյուրեղահիդրատում՝
\( \) 
\(m\) (H2O) \(= m\) (բյուրեղներ) \(- m\) (CuSO4) \(= 5 -3,2 = 1,8 \)գ
 
նկատի ունենալով, որ  \(M\) (H2O) = \(18\) գ/մոլ:
 
3. հաշվենք ջրի նյութաքանակը՝
 
 \(ո\) (H2O) \(= 1,8\) գ \(։ 18 \)գ/մոլ \(= 0,1 \)մոլ:
 
Ստացվում է, որ \(ո \)(CuSO4) \(։ ո\) (H2O) \(= 0,02 ։ 0,1 = 1։ 5\)
 
Հետևաբար՝ տվյալ բյուրեղահիդրատի բաղադրությունը՝ CuSO45H2O:
 
Հարկ է ընդգծել նաև, որ լուծման գործընթացը, այնուամենայնիվ, զուտ քիմիական ռեակցիաների շարքին չի կարելի դասել, քանի որ լուծույթ առաջանալիս ելանյութերի տարրաչափական նյութաքանակներ չեն պահանջվում՝ լուծույթի բաղադրությունը լայն սահմաններում կարելի է փոփոխել։ Բացի այդ՝ շատ դեպքերում լուծույթը գոլորշիացնելիս նյութն անփոփոխ հետ է ստացվում, ինչը բնորոշ չէ քիմիական երևույթներին։
Լուծույթը ֆիզիկաքիմիական միատարր համակարգ է՝  կազմված լուծիչի և լուծվող նյութի մասնիկներից ու դրանց փոխազդեցության արգասիքներից։