ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ տեսակետների զարգացումը
 
Նյութի մանրացման աստիճանի, կամ բաժանելիության սահմանի մասին առաջին դատողություններն արվել են Հույն փիլիսոփա Դեմոկրիտոսի (մ.թ.ա. \(460-370\) թ.) կողմից: Նա ենթադրում էր, որ նյութի փոքրագույն մասնիկը ատոմն է, որը թարգմանաբար նշանակում է անբաժանելի:
 
 demokrit.jpg                 3734.jpg
 
Մոտ երկու հազար տարի անց անգլիացի քիմիկոս Ջ. Դալթոնը զարգացրեց նյութի կառուցվածքի ատոմիստական տեսությունը (\(1803\) թ.), ըստ որի բոլոր պարզ նյութերը բաղկացած են գնդաձև անբաժանելի ատոմներից:
 
dalton_modell_mobile.png
      Ջոն Դալթոն                   
 
Սակայն \(19\)-րդ դարի ընթացքում բացահայտվեցին մի շարք երևույթներ, որոնք խարխլեցին ատոմի անբաժանելիության մասին կարծիքը: Ահա դրանցից մի քանիսը`
 
* Էլեկտրական հոսանքի անցումը էլեկտրոլիտների ջրային լուծույթներում (Մ. ֆարադեյ, \(1833\) թ):
* Էլեկտրական հոսանքի անցումը նոսրացված գազերում, էլեկտրոդների միջև բարձր լարում կիրառելիս (կաթոդային ճառագայթներ, \(1870\) թ):
* Բնական ռադիոակտիվության հայտնագործումը ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ա. Բեքերելի կողից (\(1896\) թ.):
* Էլեկտրոնի հարաբերական լիցքի և զանգվածի որոշումը գիտափորձերով անգլիացի ֆիզիկոս Ջ. Թոմսոնի կողմից (\(1897\) թ) և այլն:
 
Ատոմի բարդ մասնիկ լինելը, արդեն, կասկածից վեր էր, մնում էր բացահայտել նրա կառուցվածքը:
Ատոմի կառուցվածքի առաջին մոդելը տվել է անգլիացի ֆիզիկոս Ջ. Թոմսոնը (\(1904\) թ.).
Ատոմի կառուցվածքի Թոմսոնի մոդելը աշխարհին հայտնի է «պուդինգ», «չամչով կեքս», կամ «չամչով փլավ» անուններով, ըստ որի բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոնները համաչափ բաշխված են դրական լիցք ունեցող միջավայրում:
 
different-atomic-models-3-728.jpg
 
Ակնհայտ է, որ ատոմի կառուցվածքի Թոմսոնի մոդելը մեծ թերություններ ուներ:
 
\(1911\) թվին անգլիացի ֆիզիկոս Է. Ռեզերֆորդը հանճարեղ մի գիտափորձով ցույց տվեց, որ ատոմն ունի միջուկային կառուցվածք: Ըստ այդ մոդելի ատոմի միջուկն ունի դրական լիցք, ատոմի գրեթե ողջ զանգվածը կենտրոնացած է միջուկում, միջուկն ունի անհամեմատ փոքր ծավալ ատոմի ծավալի նկատմամբ, իսկ բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները գտնվում են միջուկաշուրջ տիրույթում:
 
ncmc.png   ncmc - Copy.png
 
Ռեզերֆորդի փորձի էությունը հետևյալն է. ոսկուց պատրաստված շատ բարակ թիթեղը ալֆա-մասնիկներով «ռմբակոծելիս» դրանց մեծ մասն անարգել անցնում է ոսկու թիթեղի միջով, շատ փոքր մասը շեղվում է ուղղագիծ ընթացքից, իսկ միայն չնչին մասը՝ մոտ \(100000\)-ից մեկը, կտրուկ հետ է դառնում:
 
ernest-rutherford--new-zealand-born-physicist-and-the-founder-of-nuclear-physics--463923465-56f953753df78c7841931de7.jpg          Научные_открытия_20_века_окружающий_мир.jpg
Է. Ռեզերֆորդ
 
Ատոմի կառուցվածքի միջուկային մոդելը նույնպես զերծ չէր թերություններից: Oրինակ` ինչպե՞ս էլեկտրոնները չեն ընկնում միջուկի վրա:
 
Շատ կարճ ժամանակ անց` \(1913\) թվին, Ն. Բորը առաջարկեց ատոմի կառուցվածքի մոլորակային մոդելը, ըստ որի էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը շրջանաձև ուղեծրով՝ օրբիտաներով, ինչպես մոլորակներն Արևի շուրջը:
 
Niels_Bohr.jpg          Bohr-atom-PAR.svg.png
                 Ն. ԲՈՐ
 
Բորը հաշվարկեց ջրածնի էլեկտրոնի շարժման ուղեծրի շառավիղը, այսինքն ջրածնի ատոմի շառավիղը, հաստատեց Ռեզերֆորդի փորձի արդյունքները ատոմի և ատոմի միջուկի չափսերի վերաբերյալ: Ինչպես երևում է ստորև բերված նկարում միջուկի չափսը մոտ \(100000\) անգամ փոքր է ատոմի չափսից:
 
img1յյ1.jpg
 
Ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ տեսակետների հետագա զարգացումը առնչվում է գիտության, տեխնիկայի և ինժեներական մտքի հետագա զանգացման, նոր, ժամանակակից տեսությունների ստեղծման, մասնավորապես, հարաբերականության տեսության և էլեկտրոնի երկվության՝ էլեկտրոնի ալիքամասնիկային հատկությունների հայտնաբերման, քվանտային մեխանիկայի նվաճումների հետ:
 
Ստորև բերված նկարում կարող ենք տեսնել ատոմի կառուցվածքի վերաբերյալ տեսակետների զարգացման ժամանակագրությունը:
 
Screenshot_5.png
 
Ատոմի կառուցվածքի պարզաբանման գործում մեծ նվաճումների համար շատ գիտնականեր արժանացել են ՆՈԲԵԼՅԱՆ մրցանակի: Oրինակ`
 
Ա. Բեքերել - \(1903\) թ. - բնական ռադիոակտիվության հայտնաբերման համար
Ջ. Թոմսոն - \(1906\) թ. - գազերում էլեկտրական հոսանքի անցումը ուսումնասիրելու համար
Ա.Էյնշտեյն - \(1921\) թ. - ֆոտոէլեկտրական էֆեկտի հայտնաբերման համար
Դե. Բրոյլ - \(1929\) թ. - էլեկտրոնի ալիքամասնիկային երկակի բնույթի հայտնաբերման համար
Ջ. Չեդվիգ - \(1935\) թ. - նեյտրոնի հայտնաբերման համար, և ուրիշներ:
Աղբյուրները
Ա․ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ, Լ․ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Քիմիա-10, Երևան-2010