ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Իզոտոպ, զանգվածային թիվ, հարաբերական ատոմային զանգված
Միևնույն քիմիական տարրի ատոմների տարրատեսակները, որոնք ունեն միջուկի նույն լիցքը, բայց տարբեր զանգվածային թվեր, կոչվում են իզոտոպներ:
Իզոտոպների գոյությունը բացահայտվել է դեռևս \(1906\) թ, իսկ հիմնավին հաստատվել և ուսումնասիրվել է \(1920\)թ:
 
shutterstock_130516850.jpg shutterstock_141139279.jpg shutterstock_142884991.jpg
                                                                          Հելիումի իզոտոպները
 
Քիմիական տարրի կարևորագույն, որոշիչ հատկանիշը նրա ատոմի միջուկում առկա պրոտոնների թիվն է՝ կարգաթիվը: Հետևաբար՝ նույն տարրի բոլոր իզոտոպների համար կարգաթիվը նույնն է:
 
Հելիումի բոլոր իզոտոպներում պրոտոնների թիվը հավասար է երկուսի, այսինքն կարգաթիվը՝ \(Z(He)=2\), որը հաճախ չի գրվում:
 
Իզոտոպը բնութագրվում է երկու մեծությամբ (RZA).
  • \(Z\)-միջուկի դրական լիցք - գրվում է քիմիական նշանի ձախ-ներքևի մասում,
  • \(A\)- զանգվածային թիվ - գրվում է ձախ-վերևի մասում:
Բառացի «իզոտոպ» նշանակում է՝ իզո-հավասար, նույն և տոպ- տեղ, այսինքն՝  նույն տեղը:
 
Իզոտոպները ներկայացվում են տարբեր ձևերով: Օրինակներ՝
 
dsaf.png      slide_9.jpg
 
Նեյտրոնների թիվը միջուկում հաշվում են հետևյալ բանաձևի միջոցով՝ \(N=A-Z\)
 
Տարրերի մի մասն ունեն բնական կամ արհեստական ստացված ռադիոիզոտոպներ, որոնք բնութագրվում են կիսատրոհման պարբերությամբ: Դա այն ժամանակամիջոցն է, որի ընթացքում ռադիոակտիվ նմուշի քանակությունը կիսվում է:
 
Գրեթե բոլոր տարրերն ունեն իզոտոպներ, որոնք բնության մեջ տարածված են ոչ համաչափ:
 
Օրինակ՝
 
shutterstock_532640395.jpg
 
Ի դեպ, բերված տոկոսները զանգվածային բաժիններ չեն ցույց տալիս, այլ ատոմների մոլային բաժիններ են ցույց տալիս:
 
Ածխածնի բոլոր հայտնի իզոտոպները, որոնցից կայուն են միայն երկուսը՝ \(C-12\), \(C-13\), մյուսների կիսատրոհման պարբերությունները խիստ տարբերվում են իրարից և տատանվում են մի քանի վայրկյանից մինչև մի քանի հազար տարի միջակայքում:
 
C_isotopes.png
 
Ռադիոակտիվ իզոտոպները մեծ կիրառություն ունեն: Օրինակ \(C-14\) իզոտոպը հիմք է ծառայում օրգանական ծագում ունեցող գտածոների տարիքի որոշման համար:
 
Որոշ իզոտոպներ, օրինակ՝ \(O-18\) և \(H-2\) իզոտոպներն օգտագործվում են ռեակցիաների մեխանիզմները բացահայտելու համար:
 
Գոյություն ունեն, այսպես կոչված, իզոբարներ, որոնք ի տարբերություն իզոտոպների, ունեն հավասար զանգվածային թվեր: Օրինակ՝ 
 
000142.jpg
 
Հարկ է նշել, որ տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը միջին մեծություն է, պայմանավորված է տարրի իզոտոպային բաղադրությամբ, ամբողջ թիվ չէ, սակայն շատ մոտ է առավել տարածված իզոտոպի զանգվածային թվին:
Աղբյուրները
Ա․ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ, Լ․ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Քիմիա-10, Երևան-2010