ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Ալյումին
aluminum.png
 
Ատոմի կառուցվածքը
 
Ալյումինը \(IIIA\) խմբի տարր է, ուստի ատոմի արտաքին էներգիական մակարդակում առկա է երեք էլեկտրոն, որոնցից երկուսը զույգված են: Միացություններ առաջացնելիս՝ այդ ատոմը հիմնական վիճակից հեշտությամբ անցնում է գրգռված վիճակի, որին համապատասխանում են չզույգված երեք էլեկտրոն:
Միացություններում ալյումինի օքսիդացման աստիճանը գրեթե միշտ \(+3\)-ն է:
 
Untitled.png2015.png
 
Ալյումինը բնության մեջ
 
Բնության մեջ ալյումինը ամենատարածված մետաղական տարրն է: Ազատ վիճակում չի հանդիպում: Ալյումին պարունակող հիմնական հանքանյութերն են՝
 
Boksit.jpg  2088359.jpg
 
Բոքսիտ՝ Al2O3nH2O               Կավ՝ Al2O32SiO22H2O
Ֆիզիկական հատկությունները
067_original.jpg
 
Ալյումինը թեթև մետաղ է (\(ρ = 2,7գ\)/սմ³), արծաթափայլ, հալման ջերմաստիճանը՝ \(660℃,\) եռում է \(2450℃\) ջերմաստիճանում, օժտված է մեծ էլեկտրա- և ջերմահաղորդականությամբ: Պլաստիկ է. մետաղական ալյումինից հեշտությամբ լար է ձգվում և փայլաթիթեղ գլանվում: Հալված ալյումինը լուծում է այլ մետաղներ և ոչ մետաղներ` թեթև ու կայուն համաձուլվածքներ առաջացնելով:
Քիմիական հատկությունները

Ալյումինը շատ ակտիվ մետաղ է․ մետաղների ակտիվության շարքում տեղադրված է անմիջապես ալկալիական և հողալկալիական մետաղներից հետո:
4-w958-03.pngshablon.png1v.pngdaragon.png1.png
 
Ոչ մետաղների հետ ալյումինը հեշտությամբ է փոխազդում` հատկապես փոշի վիճակում: Ռեակցիան սկսելու համար տաքացում է պահանջվում, բայց հետո ընթանում է արագ` անջատելով մեծ քանակությամբ ջերմություն.
Օրինակ
2AI+3Br2=2AIBr3 բրոմիդ2AI+3S=AI2S3 սուլֆիդ4AI+3C=AI4C3 կարբիդ2AI+N2=2AIN նիտրիդ
Ալյումինի փոշին յոդի հետ փոխազդում է սենյակային ջերմաստիճանում՝ միայն ջրի առկայությամբ, որը կատալիզատորի դեր է կատարում:
 
maxresdefault.jpg
 
2Al+3I2=2AlI3
 
Ալյումինն օդում շատ կայուն է և սովորական ջերմաստիճանում փոփոխության չի ենթարկվում, քանի  որ այդ պայմաններում ալյումինի մակերեսը պատվում է շատ կայուն օքսիդային թաղանթով, որը պաշտպանում է մետաղը հետագա օքսիդացումից:
Սակայն ալյումինի փոշին կամ բարակ թիթեղը, մինչև \(700℃\) տաքացնելիս, այրվում է` արձակելով օքսիդի շիկացած շիթեր:
 
beng_31122016.jpg
 
4AI + 3Օ2 = 2AI2Օ3
 
Սենյակային ջերմաստիճանում ալյումինը ջրի հետ չի փոխազդում օքսիդային շերտի պատճառով: Սակայն այդ թաղանթը վերացնելիս ալյումինը փոխազդում է ջրի հետ` հիդրօքսիդ առաջացնելով.
 
2AI + 6H2O = 2AI(OH)3 + 3H2

Ալյումինը լավ լուծվում է նոսր թթուներում:
Օրինակ
2AI + 6HCI = 2AICI3 + 3H2
Խիտ ծծմբական թթվի և ալյումինի միջև բարձր ջերմաստիճանում ընթանում է օքսիդավերականգնման ռեակցիա.
 
2AI + 6H2SO 4 = AI2(SO4)+3 3SO2  + 6H2O

Ալյումինը լուծվում է ալկալու լուծույթում` անջատելով ջրածին.

2AI + 2NaOH + 2H2O = 2NaAIO2 + 3H2
 
Ալյումինի միացությունները.
 
Ալյումինի օքսիդ՝Al2O3                                               Ալյումինի հիդրօքսիդ՝Al(OH)3
 
alumina-1.jpg  20151116095633512.jpg
 
Ալյումինի օքսիդը երկդիմի օքսիդ է, ուստի փոխազդում է և՛ թթուների, և՛ հիմքերի հետ.
 
AI2O 36HCI = AICI3 + 3H2OAI2O 32NaOH  = 2NaAIO2 + H2O
 
Al(OH)3-ը՝ երկդիմի հիդրօքսիդ է, հետևաբար հեշտությամբ լուծվում է և՛ թթուներում, և՛ հիմքերում.
 
Al(OH)3+3HCl=AlCl3+3H2OAl(OH)3+NaOH=Na[Al(OH)4]
Աղբյուրները
Լ.Ա.Սահակյան և ուրիշներ, քիմիա 9, Երևան 2015