ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Հարավային Ամերիկայի ներքին ջրերի առանձնահատկությունները
Հարավային Ամերիկան, շնորհիվ իր կլիմայական պայմանների առանձնահատկությունների, աչքի է ընկնում նաև ներքին ջրերի բազմազանությամբ և ջրագրական ցանցի զարգացման առանձնահատկություններով:
 
Ուշադրություն
Դրանցից գլխավորն այն է, որ ընդհանուր առմամբ մայրցամաքում ջրագրական ցանցը բավական լավ է զարգացած և խիտ է արևելյան հատվածի հասարակածային և մերձհասարակածային կլիմայական գոտիների սահմաններում, որոնք և զբաղեցնում են մայրցամաքի տարածքի մեծ մասը:
Միևնույն ժամանակ հարավային հատվածներում և արևադարձային կլիմայական գոտում ջրագրական ցանցը բավական նոսր է: Մայրցամաքում գերակշռում է գետային հոսքը, ինչի շնորհիվ ձևավորվել են մի շարք հզոր գետեր: Տարածքի միայն \(2\) % է պատկանում ներքին հոսքի ավազանին, ինչը բավական փոքր ցուցանիշ է՝ համեմատած մյուս մայրցամաքների հետ: Խոշոր լճերը քիչ են, իսկ ամենահայտնի երկուսը՝ բարձրլեռնային: Չնայած իր աշխարհագրական դիրքին և մեծ խոնավությանը` Հարավային Ամերիկան աչքի չի ընկնում ստորերկրյա ջրերի մեծ պաշարներով, իսկ Անդերի հատվածում և Պատագոնիայի տարածքում կարելի է հանդիպել նաև սառցադաշտերի:
 
lednik_perito_moreno.jpg
Նկար 1. Արգենտինայի տարածքում գտնվող Պերիտո-Մորենո սառցադաշտը Պատագոնիայի հզոր սառցադաշտի մի փոքր մասն է, սակայն այցելող հազարավոր տուրիստների շնորհիվ մեծ եկամուտ է բերում տեղական բնակչությանը
Գետերն ու լճերը
Հարավային Ամերիկայի ներքին ջրերի գլխավոր «հարստությունը» գետերն են, որոնք խոնավ կլիմայի պատճառով հիմնականում ջրառատ են: Ամենախոշոր և հայտնի գետերն են Օրինոկոն, Ամազոնը, Պարանան, Ուրուգվայը և Լա Պլատան, որոնք բոլորն էլ թափվում են Ատլանտյան օվկիանոս:
 
South america's Inland water.jpg
 
Նկար 2. Հարավային Ամերիկայի խոշոր գետերն ու լճերը
 
Օրինոկո գետը սկիզբ է առնում Գվիանական սարահարթից և հիմնականում հոսելով Օրինոկոյի դաշտավայրի տարածքով՝ հանդիսանում է ջրառատ և հանդարտահոս գետ: Այն վարարում է ամռան սեզոնին՝ պասսատների բերած առատ տեղումների պատճառով: Օրինոկո գետը նշանավոր է նաև նրանով, որ \(1498\)թ.-ին Քրիստափոր Կոլումբոսը, նավարկելով դեպի հարավ, հասավ Օրինոկո գետի գետաբերան և այդպիսով բացահայտեց նաև Հարավային Ամերիկա մայրցամաքը: Օրինոկոյի նշանավոր վտակն է Չուրունը, որի վրա է աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժը՝ Անխելը: Չնայած որ \(1054\) մ բարձրությամբ ջրվեժը բացահայտվել է դեռ \(19\)-րդ դարում, սակայն մեծ ճանաչում է ստացել միայն \(1933\) թ.-ից հետո, երբ կայացավ օդաչու Անխել Ջեյմսի թռիչքը ջրվեժի վրայով:
 
Anjel.jpg
 
Նկար 3. Անխելը այն եզակի ջրվեժներից է, որին ցամաքի կողմից հնարավոր չէ մոտենալ
 
Ամազոն գետը ոչ միայն Հարավային Ամերիկայի, այլև ամբողջ աշխարհի ամենաջրառատ գետն է և ի տարբերություն մայրցամաքի մյուս խոշոր գետերի` այն ունի հոսքի կայուն ռեժիմ (վարք) ամբողջ տարվա ընթացքում:  Ամազոնը հոսում է համանուն դաշտավայրով, որը ամենախոշորն է աշխարհում, իսկ Ամազոն գետի ջրհավաք ավազանը (\(7\) մլն կմ²) տարածքով հավասար է ամենախոշոր անապատին՝ Սահարային : Անդերը հաղթահարելուց հետո, Ամազոնը վերածվում է հզոր հարթավայրային գետի, որը նույնիսկ գետաբերանից \(2500\) կմ հեռավորության վրա նավարկելի է: Որոշ մասնագետներ համարում են, որ Ամազոնը ավելի երկար է, քան Նեղոս գետը, սակայն նոր ակունքների բացահայտման շնորհիվ, Նեղոսը պետք է համարել աշխարհի ամենաերկար գետ: Հանդարտահոս լինելու շնորհիվ Ամազոնը առաջացնում է խոշոր գալարներ (գետը մեանդրում է):
 
Amazon meanders.jpg
 
Նկար 4. Ամազոն գետի գալարները զգալիորեն երկարացնում են առևտրային նավերի ճանապարհը
  
Պարանա գետը հոսում է դեպի հարավ և գետաբերանի հատվածում միանալով Ուրուգվայ գետի հետ կազմում է Լա Պլատա գետը և թափվում է Լա Պլատայի ծովածոց: Պարանա գետի խոշոր վտակն է Պարագվայը, իսկ գետի վրա է գտնվում Իգուասու ջրվեժը, որը աշխարհի ամենագեղեցիկ ջրվեժներից մեկն է: Ներկայումս Պարանա գետի վրա է կառուցված Հարավային Ամերիկայի ամենահզոր ջրաէլեկտրակայանը՝ Իտայպուն:
 
Iguassu_falls_rainbow.jpg
 
Նկար 5. Իգուասուի ջրվեժի տարածքում մշտապես կարելի է ծիածան հանդիպել
 
Ի տարբերություն գետերի Հարավային Ամերիկայում խոշոր լճերը քիչ են: Հայտնի են Տիտիկական, Պոոպոն և Մարակայբոն: Վերջինս իրականում ծովածոց է, սակայն քանի որ զգալիորեն մեկուսացած է Կարիբյան ծովից և շատ ավելի քաղցրահամ քան հարակից ջրերը, կոչվում է լիճ: Այն նաև ամենամեծ մակերեսն ունի Հարավային Ամերիկայի լճերի շարքում և ամենացածրադիրն է նշված երեք լճերից:
Ոչ միայն Հարավային Ամերիկայի, այլև ամբողջ աշխարհի ամենաբարձրադիր խոշոր լիճն է Տիտիկական, որը, գտնվելով Անդերում, ունի ավելի քան \(3800\) մ բացարձակ բարձրություն: Նշված երեք լճերից այն միակ հուսք ունեցողն է, քանի որ Տիտիկակայից դուրս է գալիս Դեսագուադերո գետը և թափվում Պոոպո լիճ: Այսինքն Տիտիկական և Պոոպոն կապված են միմյանց հետ գետով և հետևաբար Պոոպոն ավելի ցածր է, քան Տիտիկական: Պոոպոն նույնպես աշխարհի բարձրադիր խոշոր լճերից մեկն է, իսկ Հարավային Ամերիկայում երկրորդը: Այն նաև ավելի փոքր է քան Տիտիկական, հետևաբար, մայրցամաքի երեք խոշոր լճերի շարքում ամենացածրադիրն է:
 
Titicaca.jpg
 
Նկար 6. Տիտիկակա լճի Բոլիվիվիային պատկանող հատվածից բացվող տեսարան դեպի Անդեր