ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Թվային կոտորակների հիմնական հատկությունը
Թվային կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք զրոյից տարբեր ցանկացած թվով:
Կոտորակի համարիչի և հայտարարի նույն թվի վրա բաժանելը կոչվում է կոտորակի կրճատում:
1.
mat.png
Համարիչը և հայտարարը բազմապատկեցինք \(4\)-ով:
2.
202.PNGՀամարիչը և հայտարարը բաժանեցինք \(7\)-ի, այսինքն՝ 1421կոտորակը կրճատեցինք \(7\)-ով:
 
Հանրահաշվական կոտորակների դեպքում ևս այս հատկությունը մնում է ուժի մեջ:
Հանրահաշվական կոտորակների հիմնական հատկությունը
Հանրահաշվական կոտորակի արժեքը չի փոխվի, եթե նրա համարիչը և հայտարարը բազմապատկենք միևնույն արտահայտությամբ, որի արժեքը զրոյից տարբեր է:
1.
203.PNG
Համարիչը և հայտարարը բազմապատկեցինք \(2x\) միանդամով: 
2.
204.PNG
Համարիչը և հայտարարը բաժանեցինք \(y + 5\) երկանդամի վրա, այսինքն՝
 
4(y+5)y(y+5) կոտորակը կրճատեցինք \(y + 5\)-ով:
Ուշադրություն
Հանրահաշվական կոտորակների հետ գործողություններ կատարելիս միշտ ենթադրվում է, որ գործողությունները կատարվում են որոշման տիրույթում (թույլատրելի արժեքների հետ):  
Օրինակ
Կրճատիր 26abc169ac կոտորակը: 
 
1. \(26\) և \(169\) կոտորակներն ունեն \(13\) ընդհանուր բազմապատիկը: Այդ պատճառով կոտորակը կարելի է կրճատել՝
 
26a3bc2169a3c=213a3bc1313a2c=2a3bc13a2c
 
2. Կրճատվում են նույն հիմքով աստիճանները՝ 
 
a3a2=a2+1a2=a2a1a2=a11=a1
 
2.1 a3 և a2 աստիճանները կրճատվում են փոքր աստիճանի՝ a2-ով՝
 
2a3bc13a2c=2a3bc13a2c=2abc13c
 
2.2 Կրճատվում են \(c\) հավասար արտադրիչները: \(b\) փոփոխականը չի կարելի կրճատել, քանի որ հայտարարում այն չկա:
 
2abc13c=2abc13c=2ab13
 
Պատասխան՝ կրճատելով 26abc169ac կոտորակը, ստանում ենք՝ 2ab13կամ213ab
Աղբյուրները
Ս. Մ. Նիկոլսկի, Մ.Կ. Պոտապով, Ն.Ն. Րեշետնիկով, Ա.Վ. Շեվկին, Հանրահաշիվ, 8-րդ դասարան, Անտարես, 2012: