ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Թվային ֆունկցիա, նրա որոշման տիրույթն ու արժեքների բազմությունը
Ֆունկցիայի գաղափարին արդեն ծանոթ ենք \(7\)-րդ դասարանի հանրահաշվի դասընթացից:
Հիշենք այդ սահմանումը: 
Դիցուք \(X\)-ը որևէ թվային բազմություն է: Եթե այդ բազմության յուրաքանչյուր \(x\) թվի որոշակի \(f\) օրենքով համապատասխանության մեջ է դրվում ճիշտ մեկ \(y\) թիվ, ապա ասում են, որ \(X\) բազմության վրա տրված է \(y = f(x)\) ֆունկցիան
\(X\) բազմությունը անվանում են \(y = f(x)\) ֆունկցիայի որոշման տիրույթ:
\(x\)-ը անվանում են անկախ փոփոխական կամ արգումենտ, իսկ նրան համապատասխանող \(y\) թիվը՝  կախյալ փոփոխական կամ ֆունկցիայի արժեք \(x\) կետում: \(f(x)\) ֆունկցիայի բոլոր արժեքների բազմությունն անվանում են \(y = f(x)\) ֆունկցիայի արժեքների բազմություն:
\(f \) ֆունկցիայի որոշման տիրույթը ընդունված է նշանակել \(D(f)\)-ով, իսկ արժեքների տիրույթը՝ \(E(f)\)-ով:
 
Սահմանումից հետևում է, որ ֆունկցիայի տրման համար պետք է նկարագրված լինի \(f \) կանոնը` իր որոշման տիրույթի հետ միասին: Սակայն հաճախ, երբ ֆունկցիան տրված է լինում անալիտիկ՝ բանաձևով, որոշման տիրույթը բացահայտ չի նշվում:
Այդ դեպքերում ֆունկցիայի որոշման տիրույթը անկախ փոփոխականի բոլոր այն արժեքների բազմությունն է, որոնցից յուրաքանչյուրի համար ֆունկցիան ընդունում է իրական արժեքներ:
fx=2x+11x2 բանաձևով տրված ֆունկցիայի որոշման տիրույթը բոլոր իրական թվերի բազմությունն է, բացի \(1\) և \(-1\) թվերից, այսինքն՝
 
Df=;11;11;+
Վերհիշենք նաև, որ y=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկ անվանում են \(xOy\) կոորդինատային հարթության վրա  x;fx տեսքի բոլոր կետերի բազմությունը, որտեղ \(x\)-ը որոշման տիրույթի կամայական կետ է: 
Ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը գտնելու խնդիրը ընդհանուր դեպքում բարդ է:
Այդ խնդիրը լուծելու համար հարմար է կառուցել ֆունկցիայի գրաֆիկը և տեսնել, թե ի՞նչ բազմություն է իրենից ներկայացնում գրաֆիկի պրոյեկցիան օրդինատների առանցքի վրա:
Օրինակ
Դիցուք y=f(x) ֆունկցիայի գրաֆիկն ունի հետևյալ տեսքը՝
 
nk1.png
 
Տեսնում ենք, որ այս ֆունկցիայի գրաֆիկի պրոյեկցիան օրդինատների առանցքի վրա 6;13 հատվածն է: Ուստի՝ Ef=6;13
 
Եթե դիտարկեինք տրված ֆունկցիայի գրաֆիկի պրոյեկցիան աբսցիսների առանցքի վրա, ապա կստանայինք նրա որոշման տիրույթը՝ Df=2;12
Աղբյուրները
Ս. Մ. Նիկոլսկի, Մ.Կ. Պոտապով, Ն.Ն. Րեշետնիկով, Ա.Վ. Շևկին, Հանրահաշիվ, 9-րդ դասարան, Անտարես, 2013