ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Աղեխորշավորների տիպի բնութագիրը
Աղեխորշավորների տիպ
  
Աղեխորշավորները հանդիսանում են պարզագույն բազմաբջիջ օրգանիզմներ, որոնք ապրում են ծովերում, օվկիանոսներում, քաղցրահամ ջրերում: Աղեխորշավորները առանձնահատուկ են նրանով, որ ունեն իսկական մասնագիտացված և տարբերակված բջիջներ:
 
18200473.jpg
 
Այդ բջիջները խիստ տարբեր են կառուցվածքով և գործառույթով: Աղեխորշավորների մոտ առկա է մասնագիտացված բջիջների համախմբում՝ կյանքի կազմավորման հյուսվածքային մակարդակի նախատիպով: Աղեխորշավորներն ունեն առաջնային հյուսվածքներ: Նրանց մարմինն ունի պարկի ձև, որի խոռոչում իրականանում է մարսողությունը, որի համար էլ ստացել են իրենց անվանումը:
Աղեխորշավորների նման մարմինը կոչվում է աղիքային խոռոչ, որը բազմաբջիջ օրգանիզմների կազմավորման և զարգացման կարևոր դրսևորում է:
Այսինքն՝ աղեխորշավորները մաշկամկանային պարկի ներսում ունեն աղիքային խոռոչ, որը հաղորդակցվում է արտաքին միջավայրի հետ բերանային անցքի միջոցով:
 
8-w1917.png
 
Նրանց բերանային անցքի շուրջ շրջանաձև տեղակայված են երկար շոշափուկներ, որոնց և՛ շարժման, և՛ սննդառության դեր են կատարում: Նրանց մարմինն ունի ճառագայթային համաչափություն, քանի որ նրանք հիմնականում պասիվ տեղաշարժվող և որոշակի տեղանքի հարմարված օրգանիզմներ են: Աղեխորշավորներն ունեն \(10\) հազար տեսակ, որոնք հիմնականում ունեն զանգերի, գնդերի և հովանոցների տեսք:
  
Աղեխորշավորների տիպն ունի երեք դաս.
 
tip-kishechnopostnye.jpg
 
\(1\). Հիդրոիդների դաս. ներկայացուցիչ՝ պոլիպ հիդրա:
  
\(2\). Սցիֆոիդ մեդուզաների դաս. ներկայացուցիչ՝ մեդուզա:
  
\(3\). Կորալյան պոլիպների դաս. ներկայացուցիչ՝ կորալներ, ակտինիա:
  
Աղեխորշավորների դասակարգումը և կարգաբանական դիրքը կենդանիների թագավորությունում հետևյալն է.
 
3 (3)-w1172.png
 
Աղեխորշավորների մարմնի պատերը կազմված են \(2\) շերտից.
  1. արտաքին շերտ, որը կոչվում է էկտոդերմ
  2. ներքին շերտ, որը կոչվում է էնտոդերմ
Դրանց արանքում հաճախ գտնվում է դոնդողանման նյութ, որը կոչվում է մեզոգլեա
 
Աղեխորշավորների օրգանիզմում նկատվում է բջիջների մասնագիտացում՝ տարբեր կառուցվածք ունեցող և ոչ միանման ֆունկցիա կատարող բջիջներ, որոնք են՝
  • մաշկամկանային
  • խայթող
  • նյարդային
  • միջակա
  • մարսողական
  • գեղձային
3.png
 
Տվյալ բջիջներից կազմված են աղեխորշավորների հյուսվածքները:
Աղեխորշավորների հյուսվածքները բարձրակարգ հյուսվածքների նախատիպն են հանդիսանում:
222.png
 
Դիտարկենք աղեխորշավորների մարմնի կառուցվածքը և բջիջների ֆունկցիաները քաղցրահամ ջրերի պոլիպ հիդրայի օրինակի վրա:
  
Աղեխորշավորներից հիդրոիդների դասի ներկայացուցիչն է քաղցրահամ ջրերի պոլիպ հիդրան: «Պոլիպ» թարգամանաբար նշանակում է բազմաոտ: Հանդիպում է մաքուր լճակներում, հաճախ բույսերի ցողունի վրա և ունի մինչև \(1\) սմ երկարություն:
 
0_d1384_3f79d3f1_XL.jpgгидра5.jpg672cf6212bfc3404c2e534454c39d3e0.jpg
 
Մարմնի արտաքին կառուցվածքը և տեղաշարժումը: Հիդրայի պարկաձև, երկարավուն մարմնի առջևում գտնվում է բերանը, որը շրջապատված է \(5-12\) շոշափուկներով: Մարմնի հակառակ կողմը կոչվում է ներբան: Նրանով կենդանին ամրանում է հատակին, իսկ շոշափուկներով բռնում է որսը և տանում դեպի բերան, իսկ այնուհետև՝ աղիքային խոռոչ: Շոշափուկները կարող են թեքվել, կարճանալ, երկարել: Հիդրան տեղաշարժվում է մերթ ներբանով, մերթ շոշափուկներով՝ հենվելով ստորջրյա առարկաների վրա:
Մարմնի մասերի, այդ թվում և շոշափուկների ճառագայթաձև համաչափությունը կապված է օրգանիզմի անշարժ կամ պասիվ շարժուն կենսակերպի հետ:
1-w4215.png
 
Մեկ այլ շարժման եղանակ նույնպես բնորոշ է հիդրային: Նա կարող է սողալ: Հիդրան ծռում է մարմինը, ամրանում հատակին բերանային անցքով, իսկ հետո ձգում և մոտեցնում է ներբանը բերանային անցքին:
 
2-w3741.png
 
Մարմնի ներքին կառուցվածքը: Հիդրայի օրգանիզմը ևս կազմված է երկու շերտ բջիջներից՝ էկտոդերմից և էնտոդերմից:
 
Արտաքին շերտի՝ էկտոդերմի կազմի մեջ են մտնում մաշկամկանային, խայթող, միջակա և նյարդային բջիջները: Մաշկամկանային բջիջները կազմում են մարմնի ծածկույթը և կատարում են շարժողական ֆունկցիա՝ շոշափուկների շարժումները, հիդրայի տեղաշարժումը և այլն:
 
Ներքին շերտի՝ էնտոդերմի մեջ մտնում են գեղձային բջիջները:
 
կառուցվածք.jpg
 
Սննդառություն և մարսողություն: Բազմաբջիջ օրգանիզմներում սննդի յուրացումը բազմափուլ գործընթաց է, որը պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու փուլի՝
 
\(I\). Առաջնային կամ ներխոռոչային մարսում, որը տեղի է ունենում մարսողական խոռոչում և ֆերմենտների ազդեցությամբ:
 
Դա իրենից ներկայացնում է սննդի հիմնական քիմիական և մեխանիկական մշակում:
Արդյունքում սննդի խոշոր, դժվարամարս մասնիկները վերածվում են կա՛մ շատ մանր զանգվածի, կա՛մ հեղուկի, որը հեշտ ընկալելի է օրգանիզմի կողմից:
 
\(II\). Երկրորդային կամ ներբջջային մարսում, որը տեղի է ունենում մարսողական խողովակի յուրաքանչյուր բջջի կողմից:
 
Ստացված սննդային զանգվածը վերջնական մշակմամբ բերվում է հիմնական ընկալելի վիճակի:
Արդյունքում սնունդը լիարժեք մարսվում է օրգանիզմի կողմից:
  
Հիդրան շոշափուկներով սնունդը բռնում է, մոտեցնում է բերանային անցքին: Բերանային անցքից սնունդը տեղափոխվում է հիդրայի մարմնի պարկաձև խոռոչ: Այդ խոռոչը կազմված է էնտոդերմային ծագում ունեցող գեղձային բջիջներից: Վերջիններս արտադրում են մարսողական ֆերմենտներ, որոնք քայքայում են աղիքային խոռոչ ընկած սննդանյութերը:
  
Հիդրային բնորոշ է և՛ ներխոռոչային, և՛ ներբջջային մարսողություն:
 
Սննդի խոշոր մասնիկների քայքայումը էնտոդերմի խոռոչում և մարսողական ֆերմենտների ազդեցությամբ համարվում է ներխոռոչային մարսողություն:
Էնտոդերմի բջիջների մի մասն ունի մտրակներ, որոնց շարժումով մոտեցնում է սննդանյութերը: Արդեն ավելի մանր և քայքայված սնունդը կլանվում է բջիջների կողմից, ամեոբանման կեղծ ոտիկների օգնությամբ: Անցնելով բջջի մեջ՝ սննդանյութերը շարունակում են քայքայվել մարսողական վակուոլում: Չմարսված մասնիկները դուրս են բերվում մաշկամկանային խոռոչ և հեռացվում օրգանիզմից բերանային անցքով: 
Սննդի մանր մասնիկների վերջնական յուրացումը ամեոբաձև բջիջներում համարվում է ներբջջային մարսողություն:
Շնչառություն: Հիդրան և առհասարակ աղեխորշավորները շնչառական համակարգ չունեն: Շնչառությունը կատարվում է նախակենդանիների նման՝ մարմնի ողջ մակերեսով:
 
Արտաթորությունը: Աղեխորշավորներին արտազատական համակարգը ևս բնորոշ չէ: Նրանց արտազատությունը կատարվում է յուրաքանչյուր բջջի մակարդակով:
Աղբյուրները
Տ. Թանգամյան, Ս. Սիսակյան // Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը, 7 դասարան // Երևան, «Տիգրան Մեծ», 2007, էջ 76-78
https://cdn.gdz4you.com/files/slides/5a2/545c69fec9380791a7d3c9d377307abe.jpeg
https://fs03.metod-kopilka.ru/images/doc/18/11634/img9.jpg
http://s008.radikal.ru/i306/1704/0e/65abaa8f3234.jpg
https://texnomaniya.ru/pictures/pages/img_16811_page_22542.jpg
https://vignette.wikia.nocookie.net/naturalpedia/images/8/8e/%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0.jpg/revision/latest/scale-to-width-down/207?cb=20180202164934&path-prefix=ru
https://bigslide.ru/images/17/16315/960/img9.jpg