ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Բույսերի թագավորության ընդհանուր բնութագիրը
Բույսերը կազմում են մոլորակը բնակեցնող կենդանի օրգանիզմների կենսազանգվածի մոտ \(95\) %-ը: Նրանք տարածված են ամենուր և հանդիսանում են օրգանական նյութերի հիմնական արտադրողները: Բույսերն ունեն կարևոր և ընդհանրական առանձնահատկություններ:
 
BRkRFCWS4LM.jpg
 
Բույսերը.
 
- ունեն կանաչ գունանյութ,
- ինքնուրույն սինթեզում են օրգանական նյութեր,
- անշարժ են,
- աճում են գրեթե ողջ կյանքի ընթացքում:
 
Նշված յուրահատկություններով պայմանավորված բույսերը կազմում են առանձին թագավորություն, որը պատկանում է կորիզավորների վերնաթագավորությանը:
 
Բույսերն ունեն հետևյալ կարգաբանական դիրքը.
 
96.jpg
 
Գրեթե բոլոր բույսերն ավտոտրոֆ են, այսինքն՝ ինքնուրույն սինթեզում են անհրաժեշտ օրգանական միացությունները անօրգանականներից՝ արևի էներգիայի հաշվին: Այդ գործընթացը, ինչպես գիտենք, կոչվում է ֆոտոսինթեզ: Արդյունքում բույսերն արտադրում են օրգանական կենսազանգված, որով սնվում են հետերոտրոֆ օրգանիզմները, օրինակ՝ կենդանիները: Բացի այդ, ֆոտոսինթեզի արդյունքում արտադրվում է թթվածին, որով շնչում է կենդանի օրգանիզմների մեծամասնությունը:
 
Ֆոտոսինթեզն իրականացվում է հատուկ գունանյութի՝ քլորոֆիլի շնորհիվ, որը պարունակվում է բուսական բջջի հատուկ օրգանոիդներում՝ պլաստիդներում: Բացի դրանից, ֆոտոսինթեզին մասնակցում են նաև այլ գունանյութեր՝ կարոտինոիդներ, որոնք կատարում են օժանդակ դեր: Քլորոֆիլն ունի կանաչ գույն, իսկ կարոտինոիդները՝ դեղին, նարնջագույն կամ կարմիր:
 
u1.jpg
 
Բացի պլաստիդների առկայությունից բուսական բջիջը տարբերվում է նաև հաստ և ամուր բջջապատով, որը գտնվում է պլազմային թաղանթի արտաքին մասում: Այն հիմնականում կազմված է ցելյուլոզայից: Բջջապատի ամրությամբ է պայմանավորված բույսերի ցածր շարժունակությունը:
 
Նաև, ի տարբերություն կենդանիների, բույսերը բնութագրվում են անսահմանափակ աճով, այսինքն աճում են ամբողջ կյանքի ընթացքում:
 
Untitled2020.png
 
Կախված կառուցվածքից՝ բոլոր բույսերը բաժանվում են \(2\) մեծ խմբերի՝ բարձրակարգ բույսեր և ստորակարգ բույսեր: Դրանք միավորվում են համանուն ենթաթագավորություններում.
 
    1. Ստորակարգ բույսերի ենթաթագավորություն
      
    2. Բարձրակարգ բույսերի ենթաթագավորություն
  
Ստորակարգ բույսեր
  
Սրանք ավելի հասարակ կառուցվածք ունեն: Նրանք կարող են լինել միաբջիջ և բազմաբջիջ: Բազմաբջիջ ստորակարգ բույսերի մարմինը կոչվում է թալոմ: Այս բույսերը չունեն մասնագիտացված օրգաններ և հյուսվածքներ:
 
Ուշադրություն
Ստորակարգ բույսերն ի տարբերություն բարձրակարգեր բույսերի չունեն բարդ հյուսվածքային կառուցվածք:
Ստորակարգ բույսերի ենթաթագավորության մեջ մտնում են ջրիմուռները:
  
 23.jpg
  
Բարձրակարգ բույսեր
  
Բարձրակարգ բույսերն ունեն իսկական հյուսվածքներ և գործառութային մասնագիտացում անցած օրգաններ: Բարձրակարգ բույսերը հրաշալի հարմարված են բնության տարաբնույթ պայմաններին:
Բարձրակարգ բույսերին բնորոշ է նաև բազմացման ձևերի կատարելագործված դրսևորումը:
Բազմացման առանձնահատկությունների հիման վրա բարձրակարգ բույսերը լինում են.
 
- սպորավորներ` անսեռ բազմացում բազմանում են սպորներով, որոնք հասունանում են սպորանգիումներում: Դրանցից են մամուռները և պտերանմանները:
սպորավոևներ-w1446.jpg
- մերկասերմեր` կատարելագործված սեռական բազմացում, բազմանում են սերմերով, որոնք հասունանում են կոներում: Դրանցից են փշատերևները:
 
depositphotos_2845575-stock-photo-cedar-cone.jpg
 
- ծածկասերմեր կամ ծաղկավորներ` կատարյալ սեռական բազմացում, բազմանում են սերմերով, որոնք հասունանում են պտուղներում: Դրանցից են ծաղկավոր բույսերը:
 
68af0173b8709774b852a358a518c7ae.jpg
 
Բարձրակարգ բույսերի թվին են պատկանում՝ մամուռները, պտերներըձիաձետերը, գետնամուշկերը, փշատերևները, ծաղկավորները:
  
22-w1340.jpg
  • Մամուռները, պտերները, ձիաձետերը և գետնամուշկերը բազմանում են սպորներով և պատկանում են բարձրակարգ սպորավորներին:
  • Մերկասերմերը և ծածկասերմերը բազմանում են սերմերի միջոցով և պատկանում են բարձրակարգ սերմնավորներին:
 
Բարձրակարգ բույսերից միայն ծածկասերմերն ունեն ծաղիկ, որի համար կոչվում են նաև ծաղկավոր բույսեր:  
 
3e8cfdf04b64aaca23069ebd71fda739.jpg
 
Բույսերը պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու մեծ խմբի`
  • Վայրի բույսեր - հանդիպում են վայրի բնության մեջ, աճում և բազմանում են ազատ: Օրինակ` բարդին, խատուտիկը, կաղնին, երիցուկը և այլն:
  • Մշակովի բույսեր - հանդիպում են ջերմոցներում, այգիներում, դաշտերում, աճում և բազմանում են մարդու միջամտությամբ: Օրինակ` ցորենը, խաղողը, կարտոֆիլը, վարդը և այլն: Մարդը մշակովի բույսերից ստանում է տնտեսական օգուտ:
Մարդուն հայտնի բոլոր բույսերը դասակարգված են բույսերի թագավորության շրջանակներում: Փորձենք անդրադառնալ ծածկասերմ բույսերի դասակարգմանը, որոնք պատկանում են բարձրակարգ բույսերի ենթաթագավորությանը:
 
Ծածկասերմերը բաժանվում են երկու դասի.
  • Երկշաքիլավորների դաս
  • Միաշաքիլավորների դաս
Դասերն ունեն իրենց կարգերը.
  • Կապարազգիների կարգ 
  • Դաշտավլուկազգիների կարգ
Կարգերը ստորաբաժանվում են ընտանիքների.
  • Խաչածաղկավորների ընտանիք 
  • Հացազգիների ընտանիք
Ընտանիքները` ցեղերի.  
  • Կաղամբ
  • Ցորեն
Ցեղերը` տեսակների.  
  • Կաղամբ վայրի
  • Ցորեն վայրի
 
1402311622_kaghamb-w385.jpgcoren-1-w431.jpg

 

Ցանկացած օրգանիզմի պարագայում տեսակին միշտ տրվում է կրկնակի անվանում, ըստ որի նշվում է սկզբում ցեղի, ապա տեսակի անվանումը (կաղամբ վայրի): Տեսակի կրկնակի անվանակոչումը առաջարկել և շրջանառության մեջ է դրել Կարլ Լիննեյը:

Բույսերի դասակարգման բնագավառում ﬔծ աշխատանք է կատարել աշխարհահռչակ հայ գիտնական Արմեն Լևոնի Թախտաջյանը:

Աղբյուրները
Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը. 7-րդ դասարանի դասագիրք/ Տ.Վ. Թանգամյան, Ս. Հ. Սիսակյան -Եր.: Տիգրան Մեծ, 2013, էջ 25-27
Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը. 7-րդ դասարանի դասագիրք/ Է.Ս. Գևորգյան, Ֆ.Դ. Դանիելյան, Ա.Հ. Եսայան- Եր.: Աստղիկ գրատուն, 2013, էջ 40-41
https://www.voprosy-kak-i-pochemu.ru/wp-content/uploads/rasten.jpg
http://semiramisgardens.ru/upload/iblock/3e8/3e8cfdf04b64aaca23069ebd71fda739.jpg
https://www.mesenvies.fr/files/525955/ceTbTqCZ3QhWdscJ_2048.jpg
https://armlur.am/wp-content/uploads/2016/08/coren-1.jpg
http://историческая-самара.рф/i/priroda/Micro/25.jpg
https://static4.depositphotos.com/1011362/284/i/950/depositphotos_2845575-stock-photo-cedar-cone.jpg
http://5b0988e595225.cdn.sohucs.com/images/20180531/b02b37f9e8d5425c99618655eaa20bc3.jpeg
https://fruitnews.ru/images/december2015/u1.jpg