ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Թռչունների ներքին կառուցվածքը
Թռչունները առաջին տաքարյուն ցամաքային ողնաշարավորներն են, հարմարված են թռիչքին, գրավել են օդացամաքային կենսամիջավայրը:
Նրանց առջևի վերջույթները վերափոխվել են թևերի, մարմինը պատված է փետուրներով: Բազմանում են՝ ցամաքի վրա դնելով կրային կեղևով պատված խոշոր ձվեր:
  
Կենտրոնական նյարդային համակարգի և զգայարանների բարձր զարգացած լինելու շնորհիվ թռչունները ունեն բարդ վարք: Շարժունությամբ և մեծ հեռավորությունների վրա տեղաշարժեր կատարելու ունակությամբ թռչուններն առաջին տեղն են գրավում ցամաքային ողնաշարավորների մեջ:
 
colibri-gif-5.gif
 
Արտաքին միջավայրի ցուրտ պայմաններում գոյատևելու, մարմնի կայուն ջերմաստիճան գրանցելու և ակտիվ կենսակերպ վարելու համար՝
 
\(1.\) Թթվածնի ինտենսիվ կլանում.
Կրկնակի շնչառությունը և օդապարկերը թույլ տվեցին լուծել այդ խնդիրը:
\( \) 
\(2.\) Քառախորշ սիրտ.
Մաքուր զարկերակային արյան մատակարարումը թույլ է տալիս գրանցել մարմնի բարձր ջերմաստիճան:
\( \) 
\(3.\) Փետրածածկույթ.
Մաշկի փետուրները կատարում են ջերմության պահպանման և բաշխման գործառույթ:
\( \) 
\(4.\) Զարգացած ազդանշանային համակարգ.
Լավ զարգացած նյարդային համակարգը, բնազդներն ու պայմանական ռեֆլեքսները լուծել են կողմնորոշային խնդիրը:
 
Այսպիսով կարելի է եզրակացնել, որ թռչունները լավ զարգացած, բարձրագույն ողնաշարավոր կենդանիներ են
  
52.jpg
 
Մարսողական համակարգ
  
Թռչունների բարձր ակտիվությունը և մարմնի տաքարյունությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է մեծ քանակի կեր:
 
Թռչունների մեծամասնությունը սնվում է կենդանական կերով, բուսակեր տեսակները մեծաթիվ չեն: Սնունդ հայթհայթելուն օգնում է կտուցը և սրածայր լեզուն:
 
2.jpg
 
Մարսողական համակարգը կազմված է հետևյալ հերթագայությունից՝
  
\(1.\) բերան,
\(2.\) կլան,
\(3.\) կերակրափող,
\(4.\) ստամոքս (գեղձային և մկանային հատվածներից կազմված),
\(5.\) \(12\)-մատնյա աղիք,
\(6.\) բարակ աղիք,
\(7.\) հաստ աղիք,
\(8.\) ուղիղ աղիք,
\(9.\) կոյանոց,
\(10.\) կոյանցք:
  
12-մատնյա աղիքում բացվում են ենթաստամոքսային գեղձի և լյարդի ծորաններ:
  
Կոյանոցը ուղիղ աղիքի լայնացում է, որի մեջ բացվում են միզածորանները և սեռական գեղձերի արտատար ծորանները:
  
Կերակրափողը ստորին մասում լայնանում է և վերածվում կտնառքի, որի մեջ ժամանակավորապես հավաքվում է կերը: 
 
Գիշատիչ թռչունները լավ որսորդներ են, որոնք կարող են հարձակվել և հափշտակել իրենցից մի քանի անգամ մեծ և ծանր որս:
 
 73.jpg
 
Արտազատական համակարգ
  
Ուշադրություն
Թռչունները միզափամփուշտ չունեն:
Դա թեթևացնում է թռչնի քաշը թռիչքի ժամանակ: Մեզը պինդ, շիլայանման զանգված է, որը պարունակում է միզաթթու:
 
Արտաթորության օրգանները ողնաշարի երկու կողքերին գտնվող մեկ զույգ տափակացած երիկամներն են: 
 
Երիկամները գտնվում են կոնքագոտու երկու փոսերում: Տափակացած մարմիններ են, որոնցից դուրս եկող միզածորանները բացվում են կոյանոցի մեջ:
 
800wm.jpg
  
Շնչառական համակարգ
  
Թռչունների օրգանիզմը կարիք ունի մեծ քանակով թթվածնի: Այդ իսկ պատճառով նրանք ունեն կատարելագործված շնչառական համակարգ:
Շնչառական համակարգը կազմված է շնչառական ուղիներից, գազափոխանակության օրգաններից՝ թոքերից, օդապարկերից:
 
Շնչառական ուղիներն ունեն հետևյալ հաջորդականությունը.
 
\(1.\) քթանցքեր
\(2.\) քթի և բերանի խոռոչ
\(3.\) կոկորդ
\(4.\) շնչափող
\(5.\) զույգ բրոնխներ
\(6.\) բրոնխեոլներ
  
Կոկորդում գտնվում են թռչունների ձայնալարերը, որոնց շնորհիվ որոշ թռչուններ կարողանում են դայլայլել:
Շնչափողը ճյուղավորվում է զույգ բրոնխների, որոնցից յուրաքանչյուրը մտնում է մեկական թոք:
Բրոնխները թոքերի կազմում ծառի սաղարթի նման ճյուղավորված են մանր բրոնխեոլների
Բրոնխեոլները խաղողի ողկույզների տեսք ունեն, պատված են մազանոթային խիտ ցանցով և գտնվում են թոքերի մեջ:
Բրոնխեոլներում տեղի է ունենում գազափոխանակությունը օդի և արյան միջև:
Թոքերը ունեն բավականաչափ մեծ ներքին ծալքավոր մակերես:
 
74.jpg
  
Օդապարկերը բրոնխեոլների խոշոր և նուրբ արտափքումներ են, որոնք դուրս գալով թոքերի կազմից՝ տեղավորվում են մաշկի տակ և միօրգանային տարածություններում:
Թռչունների գազափոխանակության ինտենսիվությունը պայմանավորված է կրկնակի շնչառությամբ:
Կրկնակի շնչառությունը թթվածնի յուրացումն է և՛ արտաշնչման, և՛ ներշնչման պահերին:
Շնչառական շարժումներ և գազափոխանակություն
  
Ներշնչում - օդը անցնում է թոքեր, որտեղից անցնում է օդապարկեր և պահեստավորվում: Թոքերում կատարվում է գազափոխանակություն:
Արտաշնչում - \(C\)O2-ով հարուստ օդը դուրս է մղվում թոքերից, նույն պահին օդապարկերում պահեստավորված օդը անցնում է թոքեր: Թոքերում կատարվում է գազափոխանակություն պահեստավորված օդի և արյան միջև:
  
Օդապարկերը թեթևացնում են նաև թռչնին օդում թռչելիս և մասնակցում են ջերմակարգավորմանը:
  
Արյունատար համակարգ
Թռչուններն ունեն փակ արյունատար համակարգ և տաքարյուն կենդանիներ են:
Թռչուններն ունեն քառախորշ սիրտ՝ կազմված \(2\) նախասրտից և \(2\) փորոքից: Փորոքն ունի լրիվ միջնապատ:
 
Թռչուններն ունեն արյան շրջանառության երկու շրջան, որոնք երկուսն էլ սկսվում են փորոքներից:
 
Միջնապատի շնորհիվ երակային և զարկերակային արյունները երբեք չեն խառնվում: Թռչունների բջիջները ստանում են O2-ով հարուստ մաքուր զարկերակային արյուն:
Աորտային աջ աղեղ - դուրս է գալիս ձախ փորոքից և սկսվում է արյան շրջանառության մեծ շրջանը: Զարկերակային արյունը գնում է հյուսվածքներ և վերածվում երակայինի: Ավարտվում է աջ նախասրտում:
  
Թոքային զարկերակը - դուրս է գալիս աջ փորոքից և սկսվում է արյան շրջանառության փոքր շրջանը: Երակային արյունը գնում է թոքեր և վերածվում զարկերակայինի: Ավարտվում է ձախ նախասրտում:
Թռչունների սիրտը և թոքերը պաշտպանված են կրծքավանդակով
 
 original_494566021.jpg
 
Նյարդային համակարգ
  
Թռչունների նյարդային համակարգը ենթակա է կառուցվածքային նույն տրամաբանությանը. կազմված է՝
 
\(I\). գլխուղեղից - պատսպարված է գանգատուփում և ունի \(5\) բաժին:
\(II\). ողնուղեղից - պատսպարված է ողնաշարի ողնուղեղային խողովակում: 
\(III\). նյարդերից- դուրս են գալիս գլխուղեղից և ողնուղեղից և նյարդավորում օրգանիզմը:
  
Գլխուղեղի բաժիններից յուրաքանչյուրը կարգավորում են հետևյալ գործընթացները.
 
\(1.\) Երկարավուն ուղեղ - կարգավորում է կենսագործունեության հիմնական դրսևորումները:  
\(2.\)Միջին ուղեղ - ընկալում է տեսողական և լսողական առաջնային գրգիռները:
\(3.\) Միջակա ուղեղ - ապահովում է օրգանիզմի կենսագործունեության անխափանությունը:
\(4.\) Ուղեղիկ - ապահովում է մարմնի հավասարակշռությունը և շարժումների համաձայնեցվածությունը:
\(5.\) Առջևի ուղեղ - կազմված է երկու կիսագնդերից, որոնց վրա նկատվում են գորշ նյութի կատարելագործված կուտակումներ՝ կեղև:
Գորշ նյութի կատարելագործումը հանգեցրել է թռչունների բարդ վարքագծի, տարածական կողմնորոշման և բարդ պայմանական ռեֆլեքսների դրսևորմանը:
Ուղեղիկը լավ է զարգացած, քանի որ կոորդինացնում է բարդ շարժումների համապատասխանեցումը թռիչքի ընթացքում:
 
Screenshot_5.png
 
Զգայարաններ
  
Թռչուններն ունեն \(5\) զգայարան՝
  1. տեսողական,
  2. լսողական,
  3. հոտառական,
  4. շոշափելիքի,
  5. համի:
Տեսողական զգայարան - գլխի առջևի երկու կողքերում տեղակայված զույգ, խոշոր, պարզ աչքերն են: Միջին ուղեղի կատարելագործումը հանգեցրել է գունավոր և նուրբ տեսողական համակարգի ձևավորմանը: 
Լսողական զգայարան - թռչունները բացի ներքին և միջին ականջներից ունեն նաև արտաքին ականջ՝ լսողական անցուղի: Միջին ականջը արտաքինից սահմանազատվում է թմբկաթաղանթով:
Հոտառական զգայարան - գլխի վրա՝ աչքերի առջևում գտնվող զույգ քթանցքները, ծառայում են ոչ միայն շնչառությանը, այստեղ են գտնվում նաև հոտառական պարկերը:
Շոշափելիքի զգայարանլեզուն, կտուցը, երբեմն ճանկերը թռչունների շոշափելիքի օրգաններն են:
Համի զգայարան - թռչուններն ունեն նաև հոտառության և համի զգայարաններ: Տարբերակում են քաղցրը, աղին, կծուն, թթուն:
 
Ուշադրություն
Թռչունները ձայներով հաղորդակցվում են, ինչը ձայնալարերի առկայության, միջին և առջևի ուղեղների կատարելագործման արդյունք է:
75.jpg
 
Կենտրոնական նյարդային համակարգի զարգացումը հնարավորություն է տվել ճիշտ և հուսալի կերպով ընկալել շրջապատող միջավայրի առարկաներն ու երևույթները: Թռչուններն օգտվում են ազդանշանների բարդ համակարգից: Այդ ազդանշաններն ընկալելու կարողությունը մեծամասամբ բնածին է: Ազդանշանային զարգացած համակարգը թույլ է տվել դրսևորել տարածական կողմնորոշման ամենից կատարելագործված համակարգը կենդանական աշխարհում:
 
Նյարդային գործունեության բարձր մակարդակը հնարավորություն է տվել թռչուններին հաղորդակցվել միմյանց հետ, «դաստիարակել» սերնդին: Այդպիսով թռչուններին բնորոշ են խմբային վարքի դրսևորման ձևերը, որով ապահովվում է երկարատև գաղթի, կեր հայթհայթելու, թշնամիներից պաշտպանվելու ունակությունը:
Աղբյուրները
Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը. 7-րդ դասարանի դասագիրք/ Տ.Վ. Թանգամյան, Ս. Հ. Սիսակյան -Եր.: Տիգրան Մեծ, 2013, էջ 158-161
Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը. 7-րդ դասարանի դասագիրք/ Է.Ս. Գևորգյան, Ֆ.Դ. Դանիելյան, Ա.Հ. Եսայան - Եր.: Աստղիկ գրատուն, 2013, էջ 217-220
https://i.pinimg.com/originals/42/f5/61/42f56159bbf1ed67dc119943a3e9da8d.gif
http://900igr.net/datas/biologija/Stroenie-ptitsy/0017-017-Stroenie-ptitsy.jpg
https://ds04.infourok.ru/uploads/ex/0a10/0008d027-7851125e/hello_html_m37688965.jpg
http://s.glbimg.com/jo/g1/f/original/2014/09/11/000_par7973153_1.jpg
https://slide-share.ru/image/5775842.jpeg
https://studlib.info/images/ru/baza7/1905520269800.files/image029.png
https://image.shutterstock.com/image-vector/internal-organs-birds-450w-494566021.jpg
https://farm4.staticflickr.com/3821/9167401153_d091af274f.jpg
https://reader.lecta.rosuchebnik.ru/demo/8092-65/data/images/autogen_254444.jpg