ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Վալենտականություն
 
Վալենտականությունը քիմիական տարրերի հիմնարար հատկություններից է, որը պայմանավորված է տարրի ատոմի էլեկտրոնային կառուցվածքով՝ տարրի վալենտային էլեկտրոնների թվով, վալենտային օրբիտալների թվով:
 \(s-\) և \(p-\) տարրերի դեպքում վալենտային են արտաքին էլեկտրոնային շերտի էլեկտրոնները, իսկ \(d-\)տարրերի դեպքում՝ նաև նախավերջին էլեկտրոնային շերտի գերօկտեդային՝ \(d-\)էլեկտրոնները:
Վալենտականությունը ատոմի՝ այլ ատոմների հետ որոշակի թվով կովալենտային կապեր առաջացնելու հատկությունն է:
Օրինակ՝ ջրածինը, թթվածինը, ազոտը, ածխածինը հիմնականում միավալենտ, երկվալենտ, եռավալենտ և քառավալենտ տարրեր են:
 
data-pioner48-school-shopedu-khimiya-8-klass-komplekt-24-tablitsy-13-600x600.jpg
 
Օրինակ՝ ամոնիակի, մեթանի և ջրի մոլեկուլներում կապերի թիվը համապատասխանում է վերը ասվածին:
 
image009.jpg
 
Վալենտականությունը այլ կերպ կարելի է սահմանել այսպես.
Վալենտականությունը քիմիական տարրի ատոմի առաջացրած կովալենտային կապերի թիվն է:
Տարրի վալենտականությունը առաջին հերթին պայմանավորված է չզույգված՝ կենտ էլեկտրոնների թվով:
 
Օրինակ՝ քլորը կարող է լինել միավալենտ, եռավալենտ, հնգվալենտ և յոթվալենտ՝ կախված ատոմի վիճակներից՝ հիմնական կամ գրգռված:
 
image030.png
 
Տարրի վալենտային հնարավորությունը պայմանավորված է նաև վալենտային շերտում առկա չբաշխված էլեկտրոնային զույգերի թվով:
 
Օրինակ
Ազոտը եռավալենտ է կենտ էլեկտրոնների հաշվին, սակայն նա կարող է առաջացնել չորրորդ կովալենտային կապը՝ չբաշխված էլեկտրոնային զույգի հաշվին՝ դոնորակցեպտորային մեխանիզմով:

Ամոնիում իոնում և ազոտական թթվի մոլեկուլներում ազոտի ատոմը քառավալենտ է՝ էլեկտրոնային զույգի դոնոր է:
 
slide_12.jpg
 
aac69957554f425216b228667d16df30.png
 
Ընդհանուր ձևով՝
 
image303.jpg
 
Կամ մեկ այլ օրինակ՝ ածխածինը օքսիդներից մեկում քառավալենտ է ի հաշիվ փոխանակային եղանակով առաջացած չորս կովալենտային կապերի:
 
img22.gif  Carbon_Dioxide0-312.jpg
 
Իսկ մյուսում՝ եռավալենտ է ի հաշիվ փոխանակային եղանակով առաջացած երկու կապերի և դոնորակցեպտորային մեխանիզմով առաջացած մեկ կապի, ընդ որում ածխածնի ատոմը էլեկտրոնային զույգի ակցեպտոր է:
 
img12.gif
 
pic1221.png
 
Այսպիսով՝ տարրի ատոմի վալենտային հնարավորությունները պայմանավորված են՝
 
* վալենտային էլեկտրոնային շերտում առկա կենտ էլեկտրոնների թվով
* չբաշխված էլեկտրոնային զույգերի թվով
* դատարկ օրբիտալների թվով
Աղբյուրները
Ա․ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ, Լ․ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Քիմիա-10, Երևան-2010