ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Ափագծի ընդհանուր բնութագիր
Ուշադրություն
Աֆրիկան, հանդիսանալով Գոնդվանա հնագույն մայրցամաքի մաս (նկ. 1), ունի համեմատաբար քիչ կտրտված ափագիծ, քանի որ, ի տարբերություն այլ ժամանակակից մայրցամաքների, շատ դանդաղ է շարժվում և չի ենթարկվել վերջին խոշոր սառցապատումների ազդեցությանը:
2.jpg
  
Նկար 1. Միասնական Պանգեյ մայրցամաքի տրոհումը և Աֆրիկայի տեղը տրոհման ընթացքում 
 
Միևնույն ժամանակ տեկտոնական շարժումների պատճառով Աֆրիկայից անջատվել և հետագայում Եվրասիային են միացել Արաբական և Հնդկական թերակղզիները, իսկ ավելի վաղ Աֆրիկայից էին անջատվել Հարավային Ամերիկան, Անտարկտիդան և Ավստրալիան: Այս բոլոր տրոհման գործընթացներն իրենց հետքն են թողել Աֆրիկայի ափագծերի ժամանակակից տեսքի վրա:
Օրինակ
Այսպես, Հարավային Ամերիկայի անջատման հատվածում առաջացել է Աֆրիկայի ափերի ամենախոշոր ծովածոցը՝ Գվինեականը, իսկ Արաբական թերակղզու անջատման հատվածում երկու խոշոր ծովերից մեկը՝ Կարմիրը (նկ. 2):
Red_Sea_map-blank.png 
  
Նկար 2. Կարմիր ծովի դիրքը Աֆրիկայի և Արաբական թերակղզու միջև
Աֆրիկայի ափերը ողողող ջրերը և հարակից օվկիանոսային հոսանքները
Աֆրիկայի ափերը ողողում են Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսի ջրերը: Ընդ որում Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը ողողում են Աֆրիկայի ինչպես արևմտյան, այնպես էլ հյուսիսային ափերը, քանի որ Աֆրիկայի ափերի մոտ գտնվող ամենախոշոր ծովը՝ Միջերկրականը, նույնպես պատկանում է Ատլանտյան օվկիանոսին: Աֆրիկայի արևելյան ափերը ողողում է Հնդկական օվկիանոսը և դրա մաս կազմող Կարմիր ծովը:
Ուշադրություն
Կարմիր ծովն իր աշխարհագրական դիրքի, համաշխարհային օվկիանոսի հետ թույլ կապի, իր մեջ թափվող խոշոր գետերի բացակայության և հատակում բացվող հանքային աղբյուրների շնորհիվ ամենաաղի ծովն է աշխարհում՝ \(42\) գր/լ աղիությամբ:
Afrika-combined.jpg
  
Նկար 3. Աֆրիկայի քարտեզ
 
Միջերկրական ծովն Ատլանտյան օվկիանոսին կապվում է Ջիբրալթարի նեղուցով, իսկ Կարմիր ծովին՝ Սուեզի ջրանցքով, որը փորվել է միայն \(19\)-րդ դարում: Միևնույն ժամանակ Միջերկրական ծովի տարածքում է գտնվում Սիցիլիական կամ, ինչպես ընդունված է ասել Աֆրիկայում, Թունիսի նեղուցը, որը բաժանում է Սիցիլիա կղզին Աֆրիկայից կամ այլ կերպ ասած՝ Եվրոպան Աֆրիկայից: Կարմիր ծովն իր հերթին Հնդկական օվկիանոսին կապվում է Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցով, որի անունը թարգմանաբար նշանակում է «արցունքի դարպասներ»: 
 
Ուշադրություն
Հանդիսանալով Աֆրիկան Եվրասիայից բաժանող կարևոր օբյեկտներ՝ և՛ Ջիբրալթարի, և՛ Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցները Սուեզի ջրանցքի հետ մեկտեղ համաշխարհային նշանակության տրանսպորտային կարևորագույն ուղիներ են:
Հնդկական օվկիանոսի տարածքում է գտնվում նաև աշխարհի ամենաերկար՝ Մոզամբիկի նեղուցը, որը բաժանում է Մադագասկար կղզին Աֆրիկայից:
 
Աֆրիկայի ափերի մոտ առանձնացվող խոշոր ծովածոցերն են Գվինեական, Սիդրայի և Ադենի ծոցերը:
 
Ուշադրություն
Ատլանտյան օվկիանոսին պատկանող Գվինեական ծոցն ամենախոշորն է Աֆրիկայի ծոցերից, Սիդրայի կամ Մեծ Սիրթ ծոցը ամենախոշորն է Միջերկրական ծովի ավազանի հատվածում, իսկ Ադենի ծոցը, որը Սոմալի և Արաբական թերակղզիների միջև է և Բաբ-էլ-Մանդեբի նեղուցով կապված է Կարմիր ծովին՝ ամենախոշորն է Հնդկական օվկիանոսի ավազանում:
Աֆրիկայի ափերի մոտով են անցնում նաև մի շարք օվկիանոսային հոսանքները, որոնք զգալի ազդեցություն ունեն մայրցամաքի կլիմայի և բնական զոնաների վրա: Ատլանտյան օվկիանոսի տարածքում նշանավոր են Գվինեական և Անգոլական տաք հոսանքները, ինչպես նաև Կանարյան և Բենգելյան սառը հոսանքները:
 
Ուշադրություն
Հատկապես նշանավոր է Բենգելյան հոսանքը, որի շնորհիվ Աֆրիկայի հարավ-արևմուտքում առաջացել է Նամիբ անապատը:
Հնդկական օվկիանոսի տարածքում՝ մայրցամաքի հարավ-արևելյան և հարավային հատվածում են գտնվում Մոզամբիկի և Ասեղի տաք հոսանքները, իսկ Սոմալի թերակղզու երկայնքով հոսում է Սոմալիական սառը հոսանքը:
Աֆրիկայի կղզիները և թերակղզիները
Afrikayi kxziner satellite.jpg 
  
Նկար 4. Աֆրիկայի նշանավոր կղզիները և թերակղզիները
 
Հնդկական օվկիանոսին պատկանող խոշոր կամ նշանավոր կղզիներից են՝
 
1. Մադագասկարը - Աֆրիկայի ամենամեծ կղզին, որը Մոզամբիկի նեղուցով է բաժանվում մայրցամաքից:
 
2. Զանզիբարը - ընկած է Մադագասկար և Կոմորյան կղզիներից հյուսիս-արևմուտք և աշխարհահռչակ է իր տուրիստական նշանակությամբ:
 
3. Սեյշելյան -  ընկած է Մադագասկար կղզուց հյուսիս-արևելք՝ հասարակածին մոտ և աշխարհահռչակ է իր տուրիստական նշանակությամբ:
 
4. Կոմորյան - Մոզամբիկի նեղուցի ջրերով ողողվող փոքր, հրաբխային ծագման կղզիներ:
 
5. Սոկոտրա - Սոմալի և Արաբական թերակղզիների հարևանությամբ գտնվող ամենախոշոր կղզին:
 
Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանում առավել հայտնի կղզիներն են՝
 
6. Կանարյան - պատկանում են Իսպանիային, նշանավոր տուրիստական օբյեկտ են:
 
7. Մադեյրա -  պատկանում է Պորտուգալիային:
 
8. Սուրբ Հեղինե- հայտնի է որպես Նապոլեոն Բոնապարտի աքսորավայր:
 
9. Կանաչ Հրվանդանի - գտնվում են Ալմադի (Կանաչ) հրվանդանի (Աֆրիկայի արևմտյան ծայրակետ) հարևանությամբ:
 
Միակ խոշոր թերակղզին է թիվ 10. Սոմալին՝ Աֆրիկայի արևելքում: