ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում
Մակերևույթի առանձնահատկությունները
Եվրասիան ամենամեծ մայրցամաքն է՝ \(54\) մլն կմ² տարածքով: Նրա մակերևույթը աչքի է ընկնում մի շարք առանձնահատկություններով: Նախ այն միակ մայրցամաքն է, որը ձևավորվել է միաժամանակ \(5\) պլատֆորմների վրա և որի տարածքում հանդիպում են աշխարհի խոշորագույն երկու գեոսինկլինալները, ինչի արդյունքում Եվրասիայում տեկտոնական գործընթացները շատ ակտիվ են և բազմազան: Բացի այդ Եվրասիան միակ մայրցամաքն է, որտեղ խոշոր լեռնաշղթաները ոչ միայն մայրցամաքի եզրային հատվածներում են, այլև ներքին: Կարևոր է նաև, որ այստեղ են գտնվում աշխարհի ամենաբարձր լեռնաշղթաները և ամենախոշոր հարթավայրերը, որոնք ստեղծում են մակերևույթի ձևերի մեծ բազմազանությունն ու բարդությունը: Այստեղ է գտնվում ինչպես աշխարհի, այնպես էլ առանձին վերցրած հյուսիսային և արևելյան կիսագնդերի ամենաբարձր լեռը՝ Ջոմոլունգման (\(8848\) մ), ինչպես նաև ոչ սառցապատ տարածքների ամենացածր ցամաքային իջվածքը՝ Մեռյալ ծովի կամ Գհորի իջվածքը, որը համաձայն տարբեր գրական և քարտեզային աղբյուրների ծովի մակարդակից ցածր է \(395\)-ից \(405\) մ: Եվրասիան միակ մայրցամաքն է, որտեղ առկա են \(7\) կմ-ից բարձր լեռներ, իսկ ամենացածր և ամենաբարձր լեռների բարձրությունների տարբերությունը ավելին է քան \(9\) կմ: Մայրցամաքում նաև շատ են գործող հրաբուխները, որոնց թվաքանակով Եվրասիան նույնպես առաջին տեղում է աշխարհում, իսկ միջին բարձրությամբ զիջում է միայն սառցապատ Անտարկտիդային: Եվրասիայի միջին բարձրությունը \(870\) մ է: 
Եվրասիայի լեռներն ու հարթավայրերը
Եվրասիայում կարելի է հանդիպել երկրաբանական բոլոր հասակների լեռներ, որոնք միմյանցից տարբերվում են ինչպես ծագմամբ, այնպես էլ բարձրություններով: Դրանց շարքում առանձնանում են մի քանիսը:
 
Europe fiz.jpg
Եվրոպայի քարտեզ (http://www.encyclopedia.am)
 
Եվրոպայի երիտասարդ լեռներից են Ալպերը, որոնց վրա է աշխարհամասի ամենաբարձր գագաթը՝ Մոնբլանը (\(4807\) մ): Ալպերը իրենց հիասքանչ բնության, պարզ ջրերով փոքր լճերի և գեղատեսիլ լեռնային տեսարանների համար հանդիսանում են Եվրոպայի ամենահռչակավոր զբոսաշրջային գոտիներից մեկը: Ընդ որում այստեղ զարգացած են զբոսաշրջության և ամառային և ձմեռային ձևերը: Առաջին ձմեռային օլիմպիական խաղերը \(1924\) թ.-ին նույնպես անց են կացվել Ալպերում գտնվող չքնաղ Շամոնի քաղաքում, որը Ֆրանսիայում է՝ Մոնբլանի լանջին:
 
chamonix.jpgShamoni2.jpg
Մոնբլանի լանջին գտնվող Շամոնի բնակավայրից Մոնբլան գագաթին (ձախից) և Ալպերին (աջից) բաղվող տեսարաններ
 
Ալպերից արևելք` Բալկանյան թերակղզուց հյուսիս, միջօրեականի ուղղությամբ ձգվում են Կարպատները, որոնք Եվրոպայի Արևելյան հատվածի ամենախոշոր լեռներն են: Եվրոպայի հյուսիսում՝ Սկանդինավյան թերակղզու տարածքում նշանավոր են հին և մաշված Սկանդինավյան լեռները, իսկ Եվրոպայի հարավում նշանավոր են Ալպ-Հիմալայան գեոսինկլինալի մաս կազմող Պիրենյան, Ապենինյան և Բալկանյան լեռնաշղթաները համանուն թերակղզիների տարածքում: Եվրոպան Ասիայից բաժանվում է հին և մաշված Ուրալյան լեռներով, որոնցից հարավ-արևմուտք՝ Սև ծովից Կասպից ծով են ձգվում Կովկասյան լեռները, որոնք եզրավորում են Հայկական լեռնաշխարհը: Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի բարձր գագաթն է ԷլբրուսըՀայկական լեռնաշխարհը ձգվում է Սև ծովից Կասպից ծով արևելքում և Միջերկրական ծով` հարավում: Բարձր գագաթն է բիբլիական Արարատ լեռը: Հայկական լեռնաշխարհը միջին բարձրությամբ զգալիորեն գերազանցում է հարևան բոլոր բարձրավանդակներն ու լեռնաշխարհները և այդ պատճառով նման է «լեռնային կղզու»: 
 
mount-ararat.jpg
Բիբլիական Արարատ լեռան գագաթից բացվում է հիասքանչ տեսարան նաև դեպի Էլբրուս լեռը
 
Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսում են ձգվում ամբողջ Փոքր Ասիայի հյուսիսով անցնող Պոնտական լեռները: Հայկական լեռնաշխարհից հարավ-արևելք է գտնվում Իրանական լեռնաշխարհը՝ Զագրոսի և Էլբուրսի լեռնաշղթաներով եզերված: Ոչ միայն Ասիայի, այլև աշխարհի ամենաբարձր լեռն է Ջոմոլունգման կամ Էվերեստը, որը գտնվում է Հիմալայան լեռների վրա: Հիմալայներից հյուսիս մինչև Կունլուն լեռնաշղթա տարածվում է Տիբեթի բարձրավանդակը, իսկ Կունլունից հյուսիս՝ Պամիրի լեռներից մինչև Գոբի սարահարթ՝ Տյան Շանի լեռները, որոնք չնայած հին են, սակայն նորագույն լեռնակազմական գործողությունների ժամանակ կտրուկ բարձրացել են և ներկայումս ունեն երիտասարդ լեռների տեսք:
 
Mountains_Everest.jpg
Ջոմոլունգման տարվա մեծ մասը գտնվում է «ամպերից վեր»
 
Եվրոպայի տարածքում ամենախոշոր հարթավայրը Արևելա-եվրոպական հարթավայրն է, որի տարածքում հանդիպում են բազմաթիվ բարձրավայրեր, դաշտավայրեր և ցածրավայրեր, որոնցից են Օկա-Դոնյան ցածրավայրը (դաշտավայրը), Միջինռուսական և Վալդայան բարձրավայրերը և այլն: Վալդայան բարձրավայրից է սկիզբ առնում Ռուսաստանի մայր գետը՝ Վոլգան: Եվրոպայի հյուսիսում է ձգվում Հյուսիս-եվրոպական դաշտավայրը, որը բաղկացած է Հյուսիս-լեհական, Հյուսիս-գերմանական և Հյուսիս-ֆրանսիական դաշտավայրերից: Եվրոպայի հարավում՝ Ապենինյան թերակղզու հյուսիսում է գտնվում Պադանի դաշտավայրը, որտեղից հիասքանչ տեսարան է բացվում դեպի Ալպեր:
Asia fiz.jpg
Ասիայի քարտեզ (http://www.encyclopedia.am)
 
Եվրոպան Ասիայից բաժանող գծի վրա է գտնվում Մերձկասպյան ցածրավայրը, որից հարավ-արևմուտք՝ Հարավ-Արևմտյան Ասիայում նշանավոր են մի շարք հարթավայրեր. Տիգրիս և Եփրատ գետերի միջին հոսանքի ավազանում է Միջագետքի դաշտավայրը, Կուր և Արաքս գետերի միախառնման հատվածում է Կուր-Արաքսյան դաշտավայրը, Արաքս գետի միջին հոսանքի հատվածում՝ Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ հարթավայրն է Արարատյան սարահարթը, որին դաշտ են անվանում, իսկ ավելի հյուսիս՝ Վրաստանի արևմտյան հատվածում՝ Սև ծովի ափամերձ գոտում է Կոլխիդայի դաշտավայրը:
 
Babelon.jpg
Բաբելոնը և մի շարք հնագույն քաղաքակրթություններ ծագել են Միջագետքի դաշտավայրում
 
Եվրասիայի ամենախոշոր դաշտավայրն է Արևմտասիբիրականը, որից արևելք տարածվում է Միջինսիբիրական սարահարթը: Ասիայի արևելքում՝ Խաղաղ օվկիանոսի ափին է գտնվում Չինական Մեծ դաշտավայրը, որից հյուսիս-արևմուտք տարածվում է Գոբի սարահարթը: Ասիայի հարավում՝ Հնդստան թերակղզու կենտրոնական գոտում է գտնվում Դեկանի սարահարթը:
 
Gobi.jpg
Հսկայական աստղաձև բարխանները Գոբի սարահարթի ռելիեֆի նշանավոր ձևերից են