ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Միանդամի հասկացություն
Միանդամ անվանում են հանրահաշվական արտահայտություն, որը իրենից ներկայացնում է թվերի և բնական աստիճան բարձրացրած փոփոխականների արտադրյալ:
Միանդամների օրինակներ՝
 
3ab,15a2xy3,a2xy37,3xy2234x3ab4,1,9anbnn
 
Միանդամներ են հանդիսանում նաև բոլոր թվերը, փոփոխականները և փոփոխականների աստիճանները:
 
Օրինակ՝
 
0,3,0.5,x,a,b2,ann
 
Կան հանրահաշվական արտահայտություններ, որոնք միանդամ չեն հանդիսանում:
 
Օրինակ՝
 
a+b,c2x5d2y+3,b3d
 
Այս հանրահաշվական արտահայտությունները միանդամներ չեն, քանի որ դրանցում չկա թվերի և բնական աստիճան բարձրացրած փոփոխականների արտադրյալ:
Ասում են, որ փոփոխական պարունակող ոչ զրոյական միանդամն ունի կատարյալ տեսք, եթե այն ունի միայն մեկ թվային արտադրիչ, իսկ յուրաքանչյուր փոփոխական հանդես է գալիս միայն մեկ անգամ՝ գրված որոշակի աստիճանի տեսքով:   
Ուշադրություն
Ցանկացած միանդամ կարելի է գրել կատարյալ տեսքով:

Դրա համար պետք է.
 
\(1.\) բազմապատկել բոլոր թվային արտադրիչները, և տեղադրել ստացված արտադրյալը առաջին տեղում,
\(2.\) բազմապատկել նույն տառային հիմքով բոլոր աստիճանները,
\(3.\) բազմապատկել մյուս տառային հիմքերով բոլոր աստիճանները, և այլն:
Կատարյալ տեսքով գրված միանդամի թվային արտադրիչը կոչվում է միանդամի գործակից:
Օրինակներ.
 
3x2yz23xy2z3=323x3y3z4=2x3y3z4:
 
Գործակիցը հավասար է \(-2\)-ի:
 
5a2b315ac=515a3b3c=1a3b3c=a3b3c:
 
Գործակիցը հավասար է \(1-\)ի: Այս գործակիցը սովորաբար չեն գրում, բայց նկատի են ունենում:  
 
7x2y3z17x5y2z2=717x7y5z3=1x7y5z3=x7y5z3
 
Գործակիցը հավասար է \(-1\)-ի: Այս գործակիցը ևս սովորաբար չեն գրում, բայց նկատի ունենալով, միանդամի առջև դնում են մինուս նշանը:
Տրված միանդամը և նրա առջև մինուս նշան դրված միանդամը կոչվում են հակադիր միանդամներ:
Օրինակ՝ 3a2bc և 3a2bc միանդամները հակադիր են:
Կատարյալ տեսքի ոչ զրոյական միանդամի աստիճան կոչվում է նրա մեջ մտնող բոլոր տառերի աստիճանների գումարը: \(0\)-ից տարբեր թիվ հանդիսացող միանդամը համարվում է զրո աստիճանի միանդամ:
Օրինակ՝ 3a2b-ն երրորդ աստիճանի միանդամ է, 3c-ն առաջին աստիճանի միանդամ է, 3a3b-ն չորրորդ աստիճանի միանդամ է, իսկ 5,7,0.3 թվերից յուրաքանչյուրը հանդիսանում է զրո աստիճանի միանդամ:
Աղբյուրները
Ս. Մ. Նիկոլսկի, Մ.Կ. Պոտապով, Ն.Ն. Րեշետնիկով, Ա.Վ. Շեվկին, Հանրահաշիվ, 7-րդ դասարան, Անտարես, 2011: