ՀԱՐՍՏԱՑՐՈՒ ԳԻՏԵԼԻՔՆԵՐԻԴ ՊԱՇԱՐԸ
Ակտիվացրու «Իմ+»-ը գերազանց գնահատականներ ստանալու համար
Ստեղծեք Ձեր ուսումնական ծրագիրը «ԻմԴպրոց» կայքում
Ստացեք հաշվետվություն Ձեր ուսումնական ծրագիր արդյունավետության վերաբերյալ
Օգտագործեք Ձեր առաջադրանքները ստուգողական աշխատանքներում

Տեսություն

Տափակ որդերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները
Տափակ որդերի կառուցվածքը կդիտարկենք սպիտակ պլանարիայի օրինակով, որը ազատ ապրող օրգանիզմ է:
 
Պլանարիան \(1-2\) սմ երկարությամբ տերևաձև որդ է, բնակվում է մեծամասամբ լճակներում, գետերի հատակին: Հիմնականում վարում է թաքնված կենսակերպ: Սպիտակ պլանարիա կարելի է գտնել նաև քարերի մեջ, ջրի մեջ գտնվող տերևների, կոճղերի ստորին մակերեսներին: Պլանարիայի մարմինը ամբողջությամբ պատված է թարթիչներով, որը դյուրացնում է տեղաշարժումը: Մարմնի հետևի ծայրը սուր է, իսկ առջևի հատվածը լայնացած է և կողքերին կրում է մեկական փոքրիկ շոշափուկանման ելուստ:
 
Սպիտակ պլանարիայի մարմնի առջևի մասում գտնվում են նրա զգայական օրգանները, որոնցից են պլանարիայի երկու սև աչքերը:
 
планария2.jpg EnragedMealyCatfish-max-1mb.gif
 
Տափակ որդերի մոտ, ինչպես գիտեք, ի տարբերություն աղեխորշավորների, բացի էնտոդերմից և էկտոդերմից, կա մարմնի երրորդ շերտ՝ մեզոդերմ: Նրանց մարմինը ունի տափակ թիթեղիկի կամ ժապավենի տեսք, հստակ արտահայտված են մարմնի առջևի և հետևի մասերը:
 
Տափակ որդերը աչքի են ընկնում նաև նրանով, որ ունեն կենդանական չորս հիմնական հյուսվածքները՝ էպիթելային, շարակցական, նյարդային, մկանային:
Սպիտակ պլանարիան ունի նյարդային, մարսողական, արտազատական և սեռական օրգան - համակարգեր, որոնք թերևս ունեն բավականին պարզ կառուցվածք:
 
k.png
 
Պլանարիան բազմանում է և՛ անսեռ, և՛ սեռական եղանակներով: 
 
Ունի միաժամանակ ինչպես արական, այնպես էլ իգական սեռական օրգաններ, այսինքն հերմաֆրոդիտ օրգանիզմ է:
  
Մարմնի կառուցվածքը
 
Տափակ որդերի մարմինը իրենից ներկայացնում է մաշկամկանային պարկ՝ առանց ներքին խոռոչի: Այն ծածկված է էպիթելով, որի տակ գտնվում է մկանային շերտը: Օրգանների միջև տարածությունը լցված է մանր շարակցական բջիջներով՝ պարենքիմայով: Նրանք կատարում են հենարանային և սնուցող ֆունկցիա և կուտակում են կենդանական ածխաջուր՝ գլիկոգեն:
 
0006-005-Vnutrennee-stroenie-resnichnykh-chervej.png
  
Նյարդային համակարգ
 
Տափակ որդերի մոտ դիտարկվում է նյարդային համակարգի կատարելագործում:
Ի տարբերություն աղեխորշավորների ցանցային նյարդային համակարգի՝ տափակ որդերը ունեն կենտրոնացված նյարդային համակարգ:
Կենտրոնացված նյարդային համակարգը իրենից ներկայացնում է նյարդերի կուտակումներ, որոնք առաջացնում են կառավարող նյարդային հանգույցներ և նրանցից դուրս եկող նյարդաթելեր:
 
Տափակ որդերի նյարդային համակարգը ունի՝
 
\(1.\) Զույգ նյարդային հանգույց, որոնք տեղակայված են մարմնի առջևի մասում: Այդ զույգ հանգույցները կառավարում են պլանարիայի կենսագործունեությունը:
\(2.\) Նյարդային հանգույցներից դուրս եկող նյարդային բներ, որոնք ձգվում են մարմնի ամբողջ երկայնքով և միանում են միմյանց լայնակի նյարդային լարերով: Դրանք ապահովում են օրգանիզմի ամբողջական միասնությունը:
 
Զգայարանները ներկայացված են մաշկային թարթիչներով՝ նյարդային բջիջների ելուստներով:
 
Բացի այդ, ազատ կենսակերպ ունեցող որդերը, բարձր շարժունակությամբ պայմանավորված, ձեռք են բերել նաև զգայարաններ՝ լուսազգայուն աչքեր և հավասարակշռության օրգան:
 
0010-014-Obschaja-kharakteristika-tipa.png
  
Մարսողական համակարգ.
 
Տափակ որդերին բնորոշ է մարսողության ինքնուրույն օրգան - համակարգ:
Տափակ որդերի մարսողական համակարգը սկսվում է բերանային անցքից, որն անցնում է մկանային կլանի, իսկ այն՝ աղիքի մեջ: Բերանը կատարում է սնունդը բռնելու դեր, իսկ կլանը փոխադրական ուղի է, որով կատարվում է սննդի ընդունումը:
 
Աղիքը ծածկված է գեղձային էպիթելով և ունի ճյուղավորումներ, որտեղ և կատարվում է մարսողությունը: Այն փակ է, այսինքն՝ չի բացվում դեպի արտաքին միջավայր հետանցքով: Չմարսված սնունդը դուրս է բերվում օրգանիզմից բերանի միջոցով:
 
Որոշ մակաբույծ տեսակների մոտ մարսողական համակարգը բացակայում է:
 
image008.jpg
  
Արտաթորական համակարգ
  
Թարթիչավոր որդերն առանձնահատուկ են նրանով, որ առաջին անգամ դրսևորում են կազմավորված արտաթորության օրգան - համակարգ, ինչը զարգացած բազմաբջջային կազմավորվածության արդյունք է:
 
Արտաթորական համակարգը ներկայացված է նախաերիկամներով, որոնք իրենցից ներկայացնում են \(2\) ճյուղավորված խողովակ, որոնք ձգվում են մարմնի երկայնքով և հաղորդակցվում են արտաքին միջավայրի հետ արտազատող անցքերի միջոցով: Դրանցով օրգանիզմից հեռացվում են նյութափոխանակության հեղուկ արգասիքները և ջրի ավելցուկը:
 
s849945_1_4.png
  
Սեռական համակարգ
 
Այն կազմված է իգական և արական սեռական օրգաններից՝ ձվարաններից և սերմնարաններից համապատասխանաբար: Պլանարիայի մարմնի առջևում գտնվում են երկու ձվարաններ, իսկ սերմնարանները բազմաթիվ են, մանր և արտազատական խողովակներին զուգահեռ ձգվում են մարմնի երկու կողմերով:
Սպիտակ պլանարիայի բեղմնավորումը խաչաձև է:
Պլանարիան դնում է բարդ կառուցվածք ունեցող ձվեր, որոնք բացի ձվաբջջից, պարունակում են նաև պաշարային սննդանյութեր: Ձվերը գտնվում են խմբավորված բոժոժների մեջ: Զարգացումն ավարտելուց հետո բոժոժից դուրս են գալիս փոքրիկ պլանարիաներ:
 
սեռական օրգաններ.jpg
 
Պլանարիայի մոտ բացակայում է փոխադրող՝ արյունատար համակարգը: Սննդանյութերը դիֆուզիայի միջոցով ցրվում են մարմնով մեկ: Շնչառական համակարգը նույնպես բացակայում է, տափակ որդերը շնչում են մարմնի ամբողջ մակերեսով, թթվածինը տարածվում է մարմնով նույնպես դիֆուզիայի օրենքով:
Աղբյուրները
Տ. Թանգամյան, Ս. Սիսակյան // Կենսաբանություն. Կենդանի օրգանիզմների բազմազանությունը, 7 դասարան // Երևան, «Տիգրան Մեծ», 2007, էջ 79-82
https://thumbs.gfycat.com/EnragedMealyCatfish-size_restricted.gif
https://animals-world.ru/wp-content/uploads/2014/02/ploskie-chervi-razrez.jpg
https://cf.ppt-online.org/files1/slide/u/U2LAxa6Mmry4RB0Q1CFHvcXlSpIGgjNdtTVuqKW3h5/slide-9.jpg
https://cf.ppt-online.org/files2/slide/u/umdH6GpS9lAYtW0IxsR4jEoPNhOvQCJnq1wZgB/slide-20.jpg
https://cdn2.arhivurokov.ru/multiurok/html/2018/03/06/s_5a9e852f36c02/s849945_1_4.png
http://present5.com/presentation/178118399_437387194/image-18.jpg